ИМОМИ АЪЗАМ АБУ ҲАНИФА (Китоб)

96db4fdf-3f8b-4843-9c20-9c313c7de05a

Китобни PDF вариантини юклаб олиш. 

“Тошкент ислом университети” нашриёт-матбаа бирлашмаси, 2018

Абу Саид Муҳаммад Амин. Имоми Аъзам Абу Ҳанифа // Таржимон ва нашрга тайёрловчилар: Ҳамидуллоҳ Беруний, Жўрабек Юсуф. – Тошкент: “Тошкент ислом университети” нашриёт-матбаа бирлашмаси, 2018. – 60 б.

Мазкур рисола аҳли суннат ва жамоат таълимотидаги тўрт улуғ мазҳабнинг бири бўлмиш ҳанафийлик мазҳабининг муассиси, буюк мужтаҳид олим Имоми Аъзам Абу Ҳанифа Нўъмон ибн Собит ал-Кўфий (80-150/699-767) раҳимаҳуллоҳ ҳақларидадир. Мазкур мўжаз китобчада мазкур зотнинг ҳаёти ва илмий фаолияти, у зот ҳақларида олимларнинг фикрлари, ҳанафийлик мазҳабига амал қилишнинг зарурати тўғрисида далиллар ва ҳаётий мисоллар орқали қисқача сўз юритилган.

Рисола кенг китобхонлар оммасига мўлжалланган.

 

Масъул муҳаррир:                           т.ф.н. Ш.Зиёдов 

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Дин ишлари қўмитасининг ______-рақамли тавсияси ила чоп этилди.

 

© Жўрабек Юсупов

© “Тошкент ислом университети” нашриёт-матбаа бирлашмаси, 2018.


 

Мужтаҳид имомлар фазилати ҳақида

Ижтиҳод қилганлар – у имомлар бил!

Эй ҳақ, барчасига ўзинг раҳм қил!

Эдилар Абу Ҳанифа имоми босафо,

“Умматим чироғи” деган Мустафо!

Уни Ҳақнинг фазли айлаб сарафроз,

Шод қилиб шогирдлар руҳларини боз.

Шогирди Абу Юсуф қози эди,

Муҳаммаддан Яратган рози эди.

Шофеъий бирла Молик ҳам Зуфар,

Топди улардан дини Аҳмад зебуфар.

Аҳмади Ҳанбал – мард инсон эди,

Ҳар илмни, билсанг, унга ёд эди.

Руҳлари жаннат аро бўлсин шод-шод

Илмларидан динни ҳам қилгил обод!

(Фаридуддин Аттор)

БИРЛАМЧИ СЎЗ

Бисмиллаҳир роҳманир роҳийм.

Оламлар роббиси Аллоҳга шукр қилувчиларнинг ҳамди бўлсин! Унинг аввалу охирдагиларнинг энг мукаррами, гуноҳлар шафоатчиси, оламлар учун раҳмат бўлган расули ва ҳабибига энг яхши саломлар ҳамда энг афзал саловатлар бўлсин! Яна у зотнинг аҳли байтлари, саҳобаларига, миллатнинг уламолари ва умматнинг авлиёларига, хусусан, мужтаҳид имомларга барокатли саломлар бўлсин!

Аммо баъд!

Мен фақир Абу Саид Муҳаммад Амин (уни ва ота-онасини Аллоҳ мағфират қилсин) айтаман:

Бу китобни ёзишимга иккита нарса сабаб бўлди.

Биринчи сабаб шуки, менинг буюк имом Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ)га ниҳоят даражада муҳаббатим ва ақидам баланддир. Кимнинг Аллоҳ таолонинг дўстларига муҳаббати бўлса ёки Аллоҳ таолонинг дўстлари кимдан рози бўлса, Холиқи коинот (жалла жалолуҳу) ҳам ундан рози бўлади. Фаридуддин Аттор (қуддиса сирруҳу) “Тазкират ал-авлиё” асарининг муқаддимасида бундай ёзади:

“Яҳёи Аммор (қуддиса сирруҳу) вафот қилган вақтда уни тушда кўрибдилар. Ундан: “Сенга нималар бўлди?”, деб сўрашди. У зот жавоб бериб бундай деган эканлар: “Менга Парвардигори олам: “Эй Яҳё! Биз сенга қаттиқ муомала қилар эдик, лекин бир мажлисда сен шундай сўз айтдингки, ўша ерда ўтирган бизнинг дўстимиз сен айтган сўзни эшитиб хушнуд бўлди. Биз мана шу сабабдан сени кечирдик!”, – деб хитоб қилди”. (“Тазкират ал-авлиё” муқаддимаси, 3-бет).

Иккинчи сабаб шуки, баъзи бенасиблар у имом – Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ)  тўғриларида бўлмағур гаплар айтадилар. Уларни эшитиб дил ларзага келиб, беқарор бўлади. Бундай бош-оёғи йўқ сўзларни Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ) даврларидаёқ ҳасадгўйлар айтишган, ҳозирги замонада ҳам ўшаларнинг ҳасадгўй ворислари бемалол айтиб юришибди.

Имом Ибн Ҳажар Маккий (раҳимаҳуллоҳ) “Хайрот ал-ҳисон”да Ҳофиз Абдулбарр (раҳимаҳуллоҳ)дан нақл қилганлар. Аҳли ҳадислардан баъзи бирлари Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ) ҳақларида ҳаддан ташқари ортиқча бўлмағур сўзларни ихтиёр этишган (“Хайрот ал-ҳисон”, 174-бет).

Яна у зот: “Улар ўзларининг бу муомалаларини Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ)нинг замондошлари ҳасаддан гапирган сўзларига суянган ҳолда қилганлар”, дейдилар (“Хайрот ал-ҳисон”, 174-бет).

Эй Худо! Ҳасад қилувчиларга ўзинг ҳидоят ато қилгин! Чунки, улар хиёнатда шу даражага етишганлигини айтишимиз керак:

Ўша бадбахтлардан бириси бўлган Маҳмуд Ғаззолий деган бир мўътазилий у имом – Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ)ни ёмонлаб бир китоб ёзган. Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ)га ҳасад қилувчилар ҳасаддан Маҳмуд Ғаззолийнинг ўрнига Ҳужжат ал-ислом Муҳаммад Ғаззолий (раҳимаҳуллоҳ)нинг муборак номларини алмаштириб чоп қилишган. Бутун халқ буларнинг макр-ҳийласига алдансин, деган уларнинг ғаразли мақсади бўлган. Зеро, Муҳаммад Ғаззолий (раҳимаҳуллоҳ) аҳли суннат ва жамоатнинг улуғ имомларидандир.

Ла ҳавла ва ла қуввата илла биллоҳи-л-аълиййи-л-аъзийм!

Ибн Ҳажар Маккий (раҳимаҳуллоҳ) “Хайрот ал-ҳисон”да: “Мен кўрган бу китоб аслида Маҳмуд Ғаззолийнинг ёзган китобидир. Қўлёзмасининг ҳошиясида ҳам уни мўътазилий бўлмиш Маҳмуд Ғаззолий ёзганлиги қайд қилинган. У аҳли суннат ва жамоатнинг имомларидан бўлган Муҳаммад Ғаззолий (раҳимаҳуллоҳ) эмас!”, деб ёзганлар (“Хайрот ал-ҳисон”, 13-бет).

Бундай бўлиши мумкинми?! Ҳолбуки, Ҳужжат ал-ислом Имом Муҳаммад Ғаззолий (раҳимаҳуллоҳ) ўзларининг “Эҳё ал-улум ад-дин” китобларида Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ) ҳақларида жуда чиройли сўзлар айтганлар. Ким ҳоҳласа, унга қайтиб, уни ўқисин!

Аллоҳ таоло ҳасад қилувчиларни ҳидоят қилсин. Чунки, улар ўзларини-ўзлари хор қилмоқдалар, улар Аллоҳ таоло дўстларининг олий ва баланд мақомда эканлигини билмаяптилар. Улар бу зотларга ҳеч қандай зарар етказа олмайдилар.

Қуёш нур сочар, унга ит “ав-ав” қилар,

Ҳар киши ўз хулқ-атвори бирла юрар.

Ҳасадгўйлар ўз ҳасадлари сабабли мардуд ва муртад бўладилар, холос. Бунга “Кимки менинг валийимни душман тутса, мен унга уруш эълон қиламан!”, деган маънодаги ҳадиси қудсийси ҳақиқий гувоҳдир.

Аллоҳ таоло билан жанг қилувчиларнинг оқибати нима бўлишини сен яхши биласан!

Бу китобчадаги Мавлавий Абдулали Амритсарийнинг воқеасини ўқиб, мулоҳаза юритинг.

Ҳасбуналлоҳ ва неъма-л-Вакил!

Ўз замонасининг қутби бўлган саййидимиз Абдулваҳҳоб аш-Шаъроний (раҳимаҳуллоҳ) айтадилар:

“Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ)га қарши бир уламо китобча ёзиб, ўқишим учун менга юборибди. Шу куни тушимда кўрсам, Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ) етмиш газ баландда қуёш каби нур сочиб турибди. Ҳалиги китобчани ёзган одам эса у имом – Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ) қаршиларида қўнғиз каби кўриняпти”.

Алҳамдулиллаҳи робби-л-оламийн!

Яна Имом Шаъроний (раҳимаҳуллоҳ) ёзадилар:

“Имомимиз Имоми Шофеъий (раҳимаҳуллоҳ): “Фиқҳда ҳамма уламолар Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ) боқимандаларидир!”, деганлар.

Демак, бизга Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ)га мухолафат қилиш нимага керак?! Бу иш жинниликдан ҳам бадтар бўлса керак!” (“Шавоҳид ал-ҳаққ”, 193-бет).

Яна авлиёуллоҳлардан бири саййидимиз Алий ал-Хавосс (қуддиса сирруҳу) бундай деганлар:

“Бадбахтлардан бири Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ) раддиясида бир китобча ёзиб, менинг олдимга келди. Мен унга қаттиқ гапириб, ёзган китобига қарамадим. У бадбахт ноумид қайтиб кетди. Уйига киришда зинадан йиқилиб, бели синибди. Шундай ифлос ҳолатда тагига сийиб, нажосатга  ботиб ётарди. У мени кўриб кетишимни сўраб чақиртирарди. Лекин, мен Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ)га бўлган муҳаббатим сабабли бормадим. Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ)га беадаблик қилган кимсани қандай зиёрат қилиш мумкин?!” (“Шавоҳид ал-ҳаққ фи-л-истиғоса би-Саййид ал-халқ”, 295-бет).

Насъалуллоҳ ал-офият!

Шунингдек, бенасиблардан бири Ҳабиби Расул бўлмиш аллома Юсуф Набаҳоний (қуддиса сирруҳу)га қарши “Найл ал-амоний фи-р-радди аъла ан-Набаҳоний” деган китобча ёзиб, уни Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламга ошиқ бўлган мадиналик бир зотга берди. У зот солиҳ инсон бўлиб, тушида Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг муборак дийдорларини кўриб юрар эди. Ўша китобни уйига олиб бориб қўйгандан кейин Мустафо соллаллоҳу алайҳи ва салламни тушида кўрмайдиган бўлиб қолди. Ўша зот бундан ниҳоятда хафа ва изтироб чекди. Бир қанча узоқ муддатдан сўнг Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг дийдорларига мушарраф бўлди. У зот пайғамбаримиз Мустафо соллаллоҳу алайҳи ва салламга арз қилиб: “Ё, Расулуллоҳ! Ота-онам Сизга фидо бўлсин! Нима сабабдан мен дийдордан маҳрум бўлдим?!”, деб сўради. Сарвари коинот, фахри мавжудот соллаллоҳу алайҳи ва саллам жавоб бериб: “Менинг дўстим Набаҳонийга таъна қилинган анави китоб уйингда бўла туриб, мени қандай кўрасан?!”, деб марҳамат қилганлар.

Ўша зот: “Уйқудан тургандан кейин мазкур палид китобчани ўтга куйдирдим. Шундан кейин такрор-такрор Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг дийдорларига мушарраф бўлдим”, деб айтиб берганлар (“Жомеъ каромот ал-авлиё” муқаддимаси, 8-бет).

Худовандо!

Эй, Зулжалол ва-л-икром!

Бизларга Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ушбу дийдор неъматидан мушарраф қил! Шу ҳолдаям, келажакда ҳам, бедорликда ҳам, уйқуда ҳам, марта кетидан неча марталар, такрор изидан неча такрорлар Сен дунё-у охиратда Ҳабиб деб олган Зотнинг жоҳу ҳурматидан бизларни бу дийдор неъматига мушарраф айла!

Аллоҳ таоло у зоти шарифга, аҳли аёлларига ва асҳобларига солату саломлар йўлласин!

Сўзбоши

Бисмиллаҳир роҳманир роҳийм.

Аллоҳга ҳамд айтган, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламга саловат ва салом йўллаган ҳолда аммо баъд!

Падари бузрукворим Мавлоно Муфтий Муҳаммад Амин (дома зуллуҳум ва афоза алайна мин фуюзотиҳим ва баракотиҳим) урду тилида бир қанча китоблар ёзган эдилар. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва салламга саловат айтиш фазилатлари ҳақида “Оби кавсар” деган рисола тасниф қилганлар. Урду тилида ундан фойдалироқ китобни кўрмадик. У зотнинг асарларини бир жойга тўплаб “Иймон афруз” деган китоб нашр қилганмиз.

Бу аҳли завқ ва аҳли иймоннинг назарига тушган форс тилидаги “Имоми Аъзам Абу Ҳанифа” номли китобчани ҳам ўқинг, нақадар фойдали эканлигини мулоҳаза қилинг.

       Аллоҳ таоло мусаннифга яхшилик ато қилсин ва бизни ундан мустафид ва мустафиз айласин!

Валлоҳу таоло ал-муваффиқ ва-л-ҳодий!

“Султония” кутубхонаси мудири:

Мавлоно Абул Хайр Муҳаммад Ҳабиб Амжад

Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ) аҳволидан мухтасар

Бисмиллаҳир роҳманир роҳийм.

Аллоҳга ҳамд айтамиз! Унинг мукаррам насабли расули ва улуғ ақлли ҳабибига саловат айтамиз ва салом йўллаймиз! У зотнинг оилалари, саҳобалари ва жами зурриётларига ҳам саломлар бўлсин!

Аммо баъд!

Билиш лозимки, Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ)нинг бебаҳо номлари Нўъмон ибн Собит, куниялари эса Абу Ҳанифа ва лақаблари Имоми Аъзамдир. Саодатли таваллудлари 80-ҳижрий санада, дунёдан реҳлат қилишлари эса 150-ҳижрий санада юз берган. Умрлари етмиш ёш эди (“Хайрот ал-ҳисон”).

  1. Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ)нинг катта бобалари ўғли Собит (раҳимаҳуллоҳ)ни ёшлик пайтида илм шаҳрининг дарвозаси бўлмиш Ҳайдари каррор Амир ал-мўъминин Али ибн Абу Толиб (разийаллоҳу анҳу)нинг хизматларига олиб келган. Ҳайдари каррор Али (каррамаллоҳу важҳаҳу) Имоми Аъзамнинг падарлари Собит (раҳимаҳуллоҳ)нинг ҳаққига ва авлодлари ҳаққига дуои хайр қилиб, Аллоҳ таолодан баракот сўраганлар. Дуои хайр шундай самара кўрсатдики, Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ) бутун дунёнинг чор атрофида шуҳрат қозонди (“Хайрот ал-ҳисон”).

Эй, Аллоҳ! Бизларга у зотнинг файзларидан етказгин!

  1. Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ)га шогирд бўлишни миллатнинг улуғлари, авлиёи киромлар ихтиёр қилганлар. Жумладан, Иброҳим ибн Адҳам, Шақиқ Балхий, Маъруф Кархий, Фузайл ибн Иёз, Абдуллоҳ ибн ал-Муборак, Вакеъ ибн Жарроҳ, Абу Бакр Варроқ, Султон ал-орифин Боязид Бастомий ва бошқа зотлар бор.

Аллоҳ уларни раҳмат айласин ҳамда бизларга уларнинг файзу барокотларидан насиб қилсин.

Агар ўша зотлар Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ)да бир шубҳа ёки озгина хатолик кўрганларида эди, ҳаргиз у зотга тобеъ бўлмаган ва иқтидо қилмаган бўлардилар (“Дурр ал-мухтор”).

  1. Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ)га минг-минглаб, балки миллионлаб авлиё, абдол, ақтоблар тақлид қилганлар, уларнинг авлиёликлари бутун жаҳонни тутган. Масалан, саййидлар саййиди, авлиёлар имоми Саййид Али Ҳужвирий, Хожалар хожаси Саййид Муиниддин Чиштий, замона ғавси Закариё Мўлтоний, Хожа Фаридуддин Ганжшакар, Хожа Муҳаммад Баҳоуддин Шоҳ Нақшбанд Бухорий, инс-у жин шайхи Имоми Раббоний Мужаддиди алфи соний Сирҳиндий ва бошқа авлиёи киромларнинг номларини келтириш мумкин. Уларнинг барчаларидан Аллоҳ рози бўлсин.

Демак, Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ) авлиёларнинг ҳам, абдол, автод ҳамда ақтоб (қутб) билан ғавсларнинг ҳам имоми эканлар.

Бас, юз шукрки, биз Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ)га тақлид қилувчилармиз!

Эй, Аллоҳ! Бизларни шу йўлда собитқадам қилгин ва бизларни шу йўлда вафот қилдиргин!

Эй азизим, мана шундай улуғ зотлар Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ)га эргашганликлари, шогирд бўлганликлари сенга ибрат ва гўзал  ўрнак эмасми?!

Ваҳолонки, бу зотлар умматнинг пешволари, шариат, тариқат, ҳақиқат ва маърифатни жамлаган зотлар бўлганлар. Агар улар Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ)да озгина нуқсон ва камчилик кўрганларида ҳаргиз-ҳаргиз унга эргашмаган, унга тобеъ бўлмаган бўлардилар. Бу зотлар Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ)га эргашганлари боис кароматлар билан сийланган ҳазратлардир. Кимки ўша зотларга бу ишда мухолиф бўлса, раҳмат эшигидан мардуд, тўғри йўлдан узоқ, Аллоҳ неъматларидан маҳрум, шайтон макрига алданган, қиёмат кунида ғазабга учраган ва ақлида нуқсон бордир.

Ҳасбуналлоҳ ва неъма-л-Вакил! Ва ла ҳавла ва ла қуввата илла биллаҳи-л-алиййи-л-азийм! Ва соллаллоҳу таоло ъала ҳабибиҳи раҳматан ли-л-оламийн, ва ъала олиҳи ва асҳобиҳи ва саллим!

Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ) ҳақларида улуғларнинг айтганлари

  1. Имомлар имоми Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ) Имоми Молик (раҳимаҳуллоҳ)нинг хизматларига борганларида, у зот Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ)ни ниҳоятда ҳурматини жойига қўйдилар. Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ) кетганларидан кейин Имоми Молик (раҳимаҳуллоҳ) шу ердагиларга: “Бу кишини танийсизми?”, дедилар. Улар: “Билмаймиз” дейдилар. У зот: “Билингки, бу киши Абу Ҳанифа Нўъмон ибн Собитдир. У агар мана бу устунни олтиндан деса, ўшанга далил келтира олади!” (“Хайрот ал-ҳисон”).
  2. Саййидимиз Имом Шофеъий (раҳимаҳуллоҳ): “Жумла улуғ фақиҳлар Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ)нинг маънавий боқиманданларидир. Мен Абу Ҳанифадан фақиҳроқ кимсани кўрмадим!”, деганлар (Хайрот ал-ҳисон”).
  3. Имом Шофеъий (раҳимаҳуллоҳ): “Мен Абу Ҳанифадан баракат ҳосил қиламан. Қачонки, менга бир ҳожат тушса, Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ)нинг мозорларига бораман. Қабри мубораклари ёнида икки ракъат намоз ўқиб Аллоҳ таолога дуо қиламан. Дуойим дарров қабул бўлади!”, деганлар (“Дурр ал-мухтор” ва “Радд ал-муҳтор”).
  4. Суфён ибн Уйайна (раҳимаҳуллоҳ): “Менинг кўзим Абу Ҳанифага ўхшаш кимсани кўрмаган!”, деганлар (“Хайрот ал-ҳисон”).
  5. Авлиёлар имоми, саййидимиз Али Ҳужвирий (қуддиса сирруҳу) ва Ато Ганжбахш Лоҳурий (қуддиса сирруҳу): “Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ) имомлар имоми ва халқ пешвоси эди. Фақиҳлар учун шараф, уломолар учун эса иззат ва эҳтиром эди!”, деганлар (“Кашф ал-маҳжуб”).
  6. Ибн Ҳажар Маккий (раҳимаҳуллоҳ) баъзи зоҳидларнинг сўзларини келтириб бундай дейди: “Ҳамма мусулмонларга намоздан кейин Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ) ҳақларига дуои хайр қилишлари вожибдир! Кимки залолат ва жаҳолат қаъридан чиқишни хоҳласа, Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ) китобларини ўқисин!” (“Хайрот ал-ҳисон”).
  7. Мисъар ибн Кидом (раҳимаҳуллоҳ): “Кимки Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ)ни Жаноби Рабб ал-оламин жалла шаънуҳуга васила қиладиган бўлса, умид қиламанки, унга бирорта хавф етишмайди!”, деганлар (“Хайрот ал-ҳисон”).
  8. Ҳофиз Абдулазиз ибн Абу Равод (раҳимаҳуллоҳ): “Кимнинг Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ)га муҳаббати бўлса, у аҳли суннат ва жамоатдандир. Ким у зотга адовати бўлса, у бадмазҳаб ва аҳли суннатдан хориждадир!”, деганлар (“Хайрот ал-ҳисон”).
  9. Саййидимиз Довуд Тоий (қуддиса сирруҳу) Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ)нинг эслар эканлар, бундай дердилар: “Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ) нурафшон юлдуздир. Қоронғи кечада кетаётган одам у зотдан йўл топади!” (“Хайрот ал-ҳисон”).
  10. Имомларнинг биридан: “Нима учун ҳар хос-у авом бошқаларни эмас, айнан Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ)ни мадҳ ва тавсиф қилаверади?”, деб сўрашибди. У зот саволга бундай жавоб берган экан: “Сабаб шуки, бошқаларнинг мақоми Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ)никидек эмас. Бутун инсоният Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ)нинг илмидан истифода этади. Бошқаларнинг илми бунчалик эмас. Шунинг учун худойимнинг халқи у зотга муҳаббатли бўлар экан, у зотнинг ҳаққига дуои хайр қилар эканлар, мен ҳам у зотнинг зикрини қилавераман!” (“Хайрот ал-ҳисон”).
  11. Азҳар ибн Кайсон (раҳимаҳуллоҳ) бундай деганлар: “Мен Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ)га хуш эътиқодли эмас эдим. Бир куни тушумда Сарвари оламиён, Шафиъи мужримон (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)нинг дийдорларига мушарраф бўлдим. Саййид ал-оламийн (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)нинг ёнларида Абу Бакр Сиддиқ (разийаллоҳу анҳу) ва Умари Форуқ (разийаллоҳу анҳу) ўтирибдилар. Мен икки саҳобага арз қилдим. “Аё, мен Ҳабиби Худо (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)дан бир нарса сўрамоқчи эдим!”. Улар: “Сўрай қол, фақат паст овоз билан сўра!”, дедилар. Шунда, мен Фахри олам (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)дан: “Абу Ҳанифанинг илми қандай?”, деб сўрадим. Шоҳи кавнайн (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) марҳамат қилдилар: “Абу Ҳанифанинг илми Хизрнинг илмидир!” (“Роҳи нажот”, “Хайрот ал-ҳисон”).
  12. Абу Муофий Фазл ибн Холид (раҳимаҳуллоҳ)дан қуйидагича ривоят қилинган: “Мен тушимда Мустафо (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)нинг дийдорларига мушарраф бўлдим. “Эй, Расулуллоҳ! Абу Ҳанифанинг илми тўғрисида нима дейсиз?”, деб сўрадим. У зот бундай деб марҳамат қилдилар: “Абу Ҳанифанинг илми шундай илмки, одамлар унга муҳтождирлар!” (“Роҳи нажот”, “Хайрот ал-ҳисон”).
  13. Мусаддад ибн Абдураҳмон Басрий (раҳимаҳуллоҳ) айтадилар: “Мен Маккаи мукаррамада саҳар пайти ухлаётган эдим. Ногоҳ Мустафо (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)нинг дийдорларига мушарраф бўлдим. У зотнинг хизматларида туриб, Раҳмати оламиён, шафиъи мужримон бўлган Зот (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)га бундай деб арз қилдим: “Ё, Расулуллоҳ! Кўфада чиққан Нўъмон ибн Собит номли киши ҳақида нима дейсиз? Мен унинг олдида илм таҳсил қилсам бўладими?”. Мустафо (соллаллоҳу алайҳи ва саллам): “Ундан илм ҳосил қил! Унинг илми билан амалингни устувор айла!”, деб марҳамат қилдилар. Энг қизиғи, мен яна туш кўрдим: мен тикка туриб одамларни Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ) тарафга йўллаяпман экан. Шундан сўнг, Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ)га нисбатан бўлган фосид гумонларимдан тавба-ю истиғфор қилдим” (“Роҳи нажот”, “Хайрот ал-ҳисон”).
  14. Ибн Абдулбарр (раҳимаҳуллоҳ): “Одамлар Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ)га ҳасад қиладилар. У зотга нисбатан масхараомуз сўзлар ва айтиб бўлмайдиган гапларни айтадилар. Булар Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ)нинг мартабаси ва мақомига лойиқ эмас!”, деганлар (“Хайрот ал-ҳисон”).
  15. Исмоил ибн Ражо (раҳимаҳуллоҳ): “Мен мазҳаб соҳибларидан Имом Муҳаммад (раҳимаҳуллоҳ)ни тушимда кўрдим”, деганлар. Ундан: “Аллоҳ таоло сенга нисбатан қандай йўл тутди?”, деб сўрадим. У зот: “Парвардигори олам мени авф этди!”, деди. Яна ундан: “Имом Абу Юсуф (раҳимаҳуллоҳ) қайси мақомда?”, деб сўрадим. У: “Мендан икки даража юқорида”, деди. Яна ундан: “Абу Ҳанифа қайси мақомда?”, деб сўрадим. У зот: “Ундан нимага сўрайсан?! У аълойи иллиййин мақомидадир!”, деб жавоб бердилар (“Дурр ал-мухтор”).
  16. Саййидимиз Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ) 40 йил бомдод намозини хуфтон намозининг таҳорати билан адо қилдилар, 55 марта ҳаж қилдилар. Уйқуларида 100 бора Парвардигори оламнинг дийдорларига мушарраф бўлдилар (“Дурр ал-мухтор”).
  17. Ибн Абдулбарр (раҳимаҳуллоҳ): “Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ) ҳақида туҳмат сўз айтма. Агар биров у зот ҳақларида бўлмағур гап айтсалар, уни тасдиқ қилмагин. Зеро, Худо ҳаққи, мен Абу Ҳанифадан фазилатлироқ, фақиҳроқ ва парҳезроқ кимсани кўрганим йуқ!”, деганлар (“Радд ал-муҳтор”).
  18. Саййидимиз Суфён Саврий (раҳимаҳуллоҳ) Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ)нинг олдиларидан келган кимсаларга: “Сиз ер юзидаги энг обид инсоннинг олдидан келдингиз!”, дер эдилар (“Радд ал-муҳтор”).
  19. Шубҳасиз, Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ) ўз даврининг буюк имоми эдилар. Зеро, у зот 4000 ҳадис шайхларидан илми ҳадисни олгандилар. Шунинг учун, Имом Заҳабий (раҳимаҳуллоҳ) Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ)ни “Ҳофизлар табақаси” номли асарида эслаб ўтганлар (“Радд ал-муҳтор”).
  20. Ҳар иккала имом, яъни, саййидимиз Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ) ва Суфён Саврий (раҳимаҳуллоҳ) ҳажга бордилар. Ҳар ерда Суфён Саврий (раҳимаҳуллоҳ) буюк имом Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ)ни ўз олдида муқаддам тутар эдилар. Ўзи унинг орқасидан борарди. Биров ундан шаръий масала сўраб қолса, ўзи жавоб бермасдан Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ) унга жавоб берарди (“Хайрот ал-ҳисон”).
  21. Бир куни Суфён Саврий (раҳимаҳуллоҳ) Абдуллоҳ ибн ал-Муборак (раҳимаҳуллоҳ)нинг олдиларида Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ)нинг васф ва мадҳини баён қилиб, бундай дедилар: “Абу Ҳанифадан ўзга кимсадан саҳиҳ ҳадис олиш керак эмас. У зот Пайғамбар алайҳиссаломнинг ҳадисларидан носих ва мансухини (ҳукми бекор бўлган ва бекор қилувчи ҳадисларни) яхши биладилар” (“Хайрот ал-ҳисон”).
  22. Бир киши Ҳофиз Яҳё ибн Маъин (раҳимаҳуллоҳ)дан: “Аё, Суфён Саврий Абу Ҳанифадан ҳадис ривоят қилганми?”, деб сўради. У зот: “Ҳа, албатта! Чунки, Абу Ҳанифа фиқҳ ва ҳадисда ишончли ҳамда тўғрисўздирлар!”, деб жавоб бердилар. (“Хайрот ал-ҳисон”).
  23. Абдуллоҳ ибн Муборак (раҳимаҳуллоҳ) айтдилар: “Мен Ҳасан ибн Амморани кўрганман. У зот Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ)нинг маркабларининг олдини ушлаб олганди. “Худо ҳаққи, мен фиқҳни баён қилишда Абу Ҳанифадан ўзга кимсани сабрли, балоғат соҳиби, ҳозиржавоб кўрмадим. Шак-шубҳасиз, у фақиҳлар саййидидир. У зотга мухолафат қиладиган кимсалар ҳасаддан қиладилар, холос”, дегандилар (“Хайрот ал-ҳисон”).
  24. Муҳаммад ибн Маймун (раҳимаҳуллоҳ): “Абу Ҳанифа замонида ҳеч ким у зотдан кўра илмда, зуҳдда, маърифатда юқорироқ эмасди. Худо ҳаққи, менга 100 минг динор ҳосил қилгандан кўра Абу Ҳанифадан бир ҳадис эшитган кўпроқ шодлик бағишлайди”, деганлар (“Хайрот ал-ҳисон”).
  25. Асад ибн Ҳаким (раҳимаҳуллоҳ): “Абу Ҳанифани фақат жоҳилгина ёмонлай олади!”, деганлар (“Хайрот ал-ҳисон”).
  26. Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ) пайғамбаримиз Мустафо (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)нинг даргоҳларига ҳозир бўлган вақтларидан Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)нинг равзалари ичидан “Ассалому алайкум, ё имом ал-муслимин!”, деган нидо эшитилди (“Тазкират ал-авлиё”).
  27. Абу Осим Нубайл (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинган: “Мен умид қиламанки, Абу Ҳанифага ҳар кеча сиддиқлик савоби ҳосил бўлгай!”. (“Фазойили Имоми Аъзам”).
  28. Бир киши Имом Вакеъ (раҳимаҳуллоҳ) олдиларида: “Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ)дан ғалатлик ўтган”, деди. Шунда, муҳаддис Вакеъ (раҳимаҳуллоҳ) ҳазратлари уни уришиб берди ва: “Кимки Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ)га шундай деса, у баҳойимга (ҳайвонга) ўхшайди”, дедилар.

“Ана ўшалар чорполар кабидир, балки  улардан ҳам хорроқдир”, деган мазмундаги оят бор. Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ) нимага ғалат қилар эканлар?! Ҳолбуки, у зотнинг ҳузурларида фиқҳ имомлари, ҳадис ва луғат имомлари, зуҳд-у тақво пешволари мавжуд бўлсалар.

  1. Фузайл ибн Иёз (қуддиса сирруҳу): “Мен тобеъинларни ҳам, табъа тобеъинларни ҳам кўрдим. Лекин, намоз ўқишда Абу Ҳанифадан ўтадиган, чиройли ўқийдиган кимсани кўрмадим!” (“Хайрот ал-ҳисон”).
  2. Хожалар хожаси Фаридуддин Ганжшакар (қуддиса сирруҳу): “Абу Ҳанифа мазҳаблари батамом тўғридир. Бунда хатолик эҳтимоли йўқ!”, деганлар (“Роҳат ул-қулуб”).
  3. Яна у зот бундай деганлар: “Юз шукрки, биз Абу Ҳанифа мазҳабидамиз!”.
  4. Аллоҳ азза ва жалла Каъбаи муаззамада Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ)ни шарафлаб, башорат берган: “Мен сени ва сенга тобеъ бўлганларни бахшида айладим!” (“Роҳат ул-қулуб”).

Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ) мазҳабларининг

Қуръон ва суннатга мувофиқлиги ва бундан бошқача эмаслигининг баёни

Ҳанафий мазҳаби айнан Қуръон ва суннатга мувофиқдир. Бу иш далиллар билан собитдир. Тавфиқ Аллоҳдандир!

Саййидимиз Имом Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ) Қуръон ва суннатни Худо берган фаросати ва илмий басирати ила Расули акрам (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) ҳукми билангина баён  қилиб бердилар. Бизнинг кўз олдимизда у ҳанафий мазҳаби суратида мавжуддир.

Қуръон ва суннатнинг баракати билан у Имомга тақлид қилувчи, ҳанафий мазҳаби йўлида юрувчи юзлаб, балки минглаб, минг-минглаб зотлар валоят, қутбият ва ғавсият авжига етганлар. Масалан, имом ул-авлиё Саййид Али Ҳужвирий, Ато ганж бахш Лоҳурий, хожаи хожагон Саййид Муиниддин Чиштий, Хожа Қутбиддин Бахтиёр Кокий Деҳлавий, Хожа Баҳо ул-ҳаққ Ғавс Мўлтоний, Хожа Фаридуддин Ганжшакар Покистоний, Шоҳ Нақшбанд номи билан танилган махдум ул-авлиё Хожа Муҳаммад Баҳоуддин Бухорий, инсу жиннинг шайхи Имом Раббоний Мужаддиди алфи соний каби бошқа авлиё, абдол, ақтоб ва ағвослар борки, уларнинг сон-саноғи йўқ. Аллоҳ таоло барчаларидан рози бўлсин.

Бас, диққат қилмоқ керакки, агар Имоми Аъзам Абу Ҳанифанинг (раҳимаҳуллоҳ) мазҳаби баъзи оқибатини ўйламайдиганлар айтганидек, Қуръон ва суннатга хилоф бўлганда эди, ушбу авлиёи киром ҳазратлар қандай қилиб валоят, қутбият ва ғавсият мартабасидан файз топардилар?! Зеро, Қуръон ва суннатга мухолиф бўлган кимса мусулмон эмас, унинг валоят мартабасига етиши қандай бўларди?!

Ла ҳавла ва ла қуввата илла биллаҳи-л-азийм!

Демак, шак-шубҳасиз у Имомнинг мазҳаби Қуръон ва суннатга мувофиқ дейилур! Ҳанафий мазҳаби Расули Худо (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) келтирган айни исломдир! Агар ундай бўлмаганда, акси лозим бўларди.

Аллоҳумма, иҳфазнаа мин вартоти-ш-шайтони-л-лаъин ва кайдиҳи-л-маҳийн!

Улуғларнинг Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ) ҳақида айтган гаплари

У зот ўз мазҳабларини Раҳмати оламиён ва Шафеъи мужримон (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) ҳукми ила Қуръон ва суннатга мувофиқ устувор айлаб, халқ олдига қўйгандир.

  1. Имоми ул-авлиё Саййид Али Ҳужвирий (қуддиса сирруҳу) ва Ато ганж бахш Лоҳурий (қуддиса сирруҳу) “Кашф ул-маҳжуб” номли муборак китобларида ёзганлар: “Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ) имомлар имоми, инсоният муқтадоси, раҳнамоси, фақиҳлар шарафи, уламолар иззати Абу Ҳанифа Нўъмон ибн Собити Хаззор (раҳимаҳуллоҳ) бўлиб, у зотнинг қадамлари ибодат ва мужоҳадада ростдир, тўғридир”. Ушбу усулда у зотнинг йўлларини улуғ ҳисоблаганлар. (“Кашф ул-маҳжуб”).
  2. Яна Саййид Али Ҳужвирий (қуддиса сирруҳу) айтадилар: Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ) ҳол ибтидосида узлатни қасд қилдилар. Халқ орасидан ташқари кетиб, дилни халқнинг раёсату шуҳратидан покиза қилишни хоҳладилар, ҳақ мазҳабда турмоқчи бўлдилар. Бир кечаси тушларида Пайғамбар (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) нинг устухонларини лаҳаддан олиб жам қилаётганларини, бир-биридан ажратиб тўплаётганларини кўрдилар. Унинг ҳайбатидан уйқудан уйғониб кетдилар. Муҳаммад ибн Сирин (раҳимаҳуллоҳ)нинг шогирдларининг биридан бу ҳақда сўради. У шундай деди: “Сен Пайғамбар (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) нинг илмида ва суннатнинг ҳифзу ҳимоятида улуғ даражага етурсан. Уни шундайин тасарруф қилурсанки, саҳиҳни сақим (ғариб, мавзуъ)дан ажратурсан”. (“Кашф ул-маҳжуб”).
  3. Яна ўша сарвари авлиё ёзади: “Яна бир бор Пайғамбарни (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) тушда кўрдилар. У зоти шариф марҳамат қилдилар: “Эй Абу Ҳанифа, сени менинг суннатимни тирилтиришга сабаб қилдилар. Узлатни қасд қилмагин!”. (“Кашф ул-маҳжуб”).

Демак, юқорида мазкур бўлган иборалардан равшан бўлдики, Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ) ўз мазҳабларини Қуръон ва ҳадисдан Расули Худо (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) нинг кўрсатмаси билан аҳли шариат учун олганлар. Саҳиҳ ҳадисларни заифларидан алоҳида қилиб, унинг устига ўз мазҳабларини устувор қилганлар. Карим мавлоси ундан рози бўлсин!

  1. Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ) фано фир-расул мартабаси файзини топган эди. Чунончи, Расули Худо (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) хатодан маъсум эдилар, Имоми Аъзам ҳам Мустафо (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) баракотидан хатодан маҳфуз бўлдилар. Буни Имом ул-авлиё Саййид Али Ҳужвирий (қуддиса сирруҳу) ўзларининг китобларида ёзганлар: “Мен Али ибн Усмон Жулобийман (Аллоҳ менга тавфиқ берсин). Шомнинг Дамашқида Расули Худонинг (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) муаззинлари Билолнинг (разийаллоҳу анҳу) нинг мозорлар ёнида ухлаб ётган эдим. Ўзимни Маккада кўрдим. Тушда Пайғамбар (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) Бану Шайба эшигидан кириб келдилар. Худди ёш болани қучоғига олгандек, бир қари одамни қучоқлаб олганлар. Мен у зоти шарифнинг олдиларига югуриб бордим-да, қўлу оёқларидан бўса қилдим. У зот ким эканлигидан таажжубда эдим. Бу ҳолат нима экан? У зоти шариф (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) менинг ботиним ва андишамдан хабардор бўлиб, менга айтдилар: “Бу сенинг ва диёринг аҳлининг Имомидир!”. Менда ўша туш сабабидан ўз диёрим халқи учун улуғ умид пайдо бўлди. Ўша тушдан маълум ва ҳақиқат бўлдики, Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ) фонийсифат бўлганлардан эканлар, шариат ҳукмларида боқий ва унда қойим эканлар. Зеро, у зотни олиб борувчиси, етакловчиси Пайғамбар (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) эдилар. Пайғамбаримиз (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) нинг боқий сифатлари билан у зот ҳам фоний сифатдирлар. Пайғамбар (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) да хато сурат боғламаганидек, у зот қойим бўлган нарсада ҳам (ҳаргиз) хато бўлмагай. Бу латиф ишдир. (“Кашф ул-маҳжуб”).

Бас, бу воқеадан тубандаги ишлар равшан ва аниқ бўлди:

  1. Саййидимиз Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ) фано фир-расул мартабасига етган эканлар.
  2. Расули Худодан, Саййиди анбиёдан (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) ғалат ва хатолик ўтмайди! Демак, Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ) дан ҳам ғалат ва хатолик юз бермайди.
  3. Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ) динга хизмат қилганликлари баракотидан Имоми Расулон (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) шафқатларига лойиқ бўлдилар.

Алҳамдулиллоҳи робби-л-ъаламийн. Ва-с-Солату ва-с-салому ъала ҳабибиҳи роҳматан ли-л-ъаламийн. Ва ъала олиҳи ва асҳобиҳи ажмаъин.

  1. Имом ул-авлиё Саййид Али Ҳужвирий (қуддиса сирруҳу) ёзишларича, Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ) бундай деганлар: Навфал ибн Ҳиббон (раҳимаҳуллоҳ) вафот қилган вақтларида мени уйқу элитди. Кўрдимки, қиёматдир. Жумла халойиқ маҳшаргоҳда турибдилар. Пайғамбар (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) ҳовуз олдида енг шимариб турибдилар. Ўнг тарафларида улуғ машойихлар бор. Бир ёши улуғ зотни кўрдим, чиройли юзли, сочлари оппоқ. Пайғамбар (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) га елкалари тегиб турибди. Унинг қаршисида Навфал турганини кўрдим. Мени кўриб, ёнимга келдилар. Салом бердилар. Унга: “Менга сув (ҳавзи кавсардан) беринг!”, дедим. У зот: “Пайғамбар (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) дан изн сўрайин”, дедилар. Пайғамбар (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) бармоқлари ила ишорат қилдилар. Менга сув берилди. Ўша сувдан ичдим, ўз асҳобларимга ҳам бердим. Жомдаги сув ҳеч озаймасди. Мен: “Эй, Навфал! Пайғамбар (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) нинг ўнг тарафларида турган анави чол ким?” деб сўрадим. У зот: “Иброҳим халил ар-Раҳмон, наригиси эса Абу Бакр ас-Сиддиқ” деб, сўраганимдек, айта бошладилар. Бармоқларимни юмиб турар эдим, то 17 кишини сўрадим. Бедор бўлганимда ўн етти бармоқ санаб юмиб ётган эканман”. (“Кашф ул-маҳжуб”).

Азизим, диққат қилгин! Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ) Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) нинг ишоралари билан ҳавзи кавсарларидан сув ичиб, Қуръон ва ҳадисни баён қилдилар. Уларнинг устига ўз мазҳабларини барпо айладилар. Бу мазҳаб қандай қилиб савоб ва саҳиҳ бўлмасин?!

Эй, Худойи зул жалол! Бизни, бу мазҳабда қойим қил! Ушбу маслакни мҳкам ушлаш тавфиқини бизларга ато қил! Ҳабибинг, Раҳматан лил-оламийн, шафеъ ал-музнибийн (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) ҳурмати ва шарафидан ушбу дуомизни қабул айла!

Ҳанафий мазҳаби улуғлар назарида қай даражада

эканлигининг баёни

  1. Хожа Низомиддин Маҳбуби Илоҳий (раҳимаҳуллоҳ) “Роҳат ул-қулуб” асарида ёзганлар: “Бир куни мен Шайх ул-ислом Хожа Фаридуддин Ганжишакар (қуддиса сирруҳу) ҳазратларининг хизматларига борган эдим. Ўшанда у зотдан шундай деганларини эшитдим: “Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ) нинг мазҳаби бутунлай тўғри ва савобдир. Унда хатоликнинг эҳтимоли ҳам йўқ!”. (“Роҳат ул-қулуб”).
  2. Яна Хожа Фаридуддин Ганжишакар (қуддиса сирруҳу) бундай деганлар: Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ) ҳаж учун Маккаи мукаррамага борган эдилар. Ҳаж маносикларидан фориғ бўлганларидан сўнг Каъбанинг калитбардорига: “Менга рухсат беринг. Мен Каъбаи муаззамада кечаси туриб, Аллоҳ таолога ибодат қилай!”, дедилар. Калитбардор деди: “Биз бундан аввал ҳеч кимга изн бермаган эдик. Сизга бутун аҳли ислом иқтидо қилган, шунинг учун Сизга изн берамиз”. Каъбанинг дарбони Каъба эшигини очди. Бас, имомлар имоми, умматнинг чироғи Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ) ҳазратлари Байтуллоҳга кирдилар. Бир оёғида туриб Қуръони каримнинг ярмини ўқидилар, кейин бошқа оёғида туриб ярмини ўқиб, Қуръони каримни тамом қилдилар. Ибодатдан фориғ бўлгандан сўнг Жаноби Илоҳийга дуо қилдилар: “Эй, Пайвардигорим! Ибодатинг ҳаққини лойиқ адо қилмадим, ўз раҳматинг ила менинг нуқсонимни ўт!”. Ҳотифдан (ғойибий овоз) эшитдилар: “Эй, Абу Ҳанифа! Сенинг ибодату хизматингни қабул қилдим. Мен сени мағфират айладим. Қиёмат куни сенга эргашганларни ҳам кечиргум!”. (“Роҳат ул-қулуб”).

Эй азизим, тафаккур қилмоқ керак. Ҳанафий мазҳабини ихтиёр қилишда на қадар динда улуғлик мавжуд. “Меҳмон азиз экан, сабабчиси ҳам азиздир!”, деб тўғри айтишган.

  1. Шунинг учун Шайх ул-ислом Хожа Фаридуддин Ганжишакар (қуддиса сирруҳу) бу воқеани баён қилиб марҳамат қилганлар: “Юз шукрки, биз Абу Ҳанифа мазҳабининг муқаллидларимиз!” (“Роҳат ул-қулуб”).

Эй Исломий биродарлар, Худой таоло биз-у сизни шайтоннинг макр-у ҳийласидан омон сақласин. Ибрат олинг, хожалар хожаси Шайх ул-ислом Фаридуддин Ганжишакар (қуддиса сирруҳу) ҳазратларининг иродат этакларини минглаб балки миллионлаб одамлар тутишган.

У зотнинг валийликлари оламнинг тўрт томонида ҳам машҳур. Шу билан бирга, Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (қуддиса сирруҳу)нинг тақлид ҳалқаларига ўз арқонларини ташлаганлар. Мана шунга шукри неъмат, Борий таолонинг ҳамдин адо қилурлар.

Эй азизим , кўргин: бу хожаи хожагон оми эмасдилар, балки дин илмида дарёи беканор эдилар. Чунончи, ҳазратнинг фатволар тўпламлариан иборат 25 та китоблари бор. (“Малфузоти Хожа Ғийлон”).

Субҳаноллоҳ! Қуръон, суннат ва Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ)га нисбатан тақлиддан иборат қанчалар илм бор уларда!

Яна диққат қилмоқ керак: ўша замонда баъзи нодонлар турли ривоятларни авомлар олдида ўқиб, нотўғри баён қилиб, авом халқни гумроҳ қилганлар. Буюк зотларни (мазҳабга тақлид қилдилар деб) авлиёлар гуруҳидан чиқариб, шайтон гуруҳида деб туҳмат қилдилар. Бундай гап-сўзлар уммат пешволари назарида бўлмаган эди. Раббоний уламолар, уммат акобирлари, миллат авлиёлари ўз мақсаларини тўғри деб биладилар. Уларнинг тарихий ривоятлардан, носих ва мансух илмлардан хабарлари бор. Шу сабабдан Ҳақ йўлда қойим бўлдилар.

Бир воқеани баён қилайин, токи ибрат олинглар:

  1. Воқеа. Бир куни хожаи хожагон Боқий Биллоҳ Деҳлавий (қуддиса сирруҳу) ҳадис китобларининг мутолаасига машғул эканлар. Ушбу ҳадиси муборак назарларига бир неча бор учрабди: “Кимки намозда сураи фотиҳа ўқимаса, унинг намози йўқ!”.

Буни ўқиб, у зот: “Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)нинг ҳадисларини тарк қилмоқ ва намозда имомга эргашиб жим турмоқ қандай мусулмонлик, қанақа ақлмандлик?!”, деб фикр қилибдилар. Кейин ўз-ўзларига: “Мен имомга иқтидо қиладиган бўлсам, имом орқасида фотиҳа ўқийман!”, дебдилар. Бас, у зот бу аҳдни ўзларига берган ондаёқ, Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (қуддиса сирруҳу) олами мисолдан унинг олдиларида ҳозир бўлибдилар ва шундай дебдилар:

– Эй хожа, диққат қилинг, эътибор беринг! Қанчадан-қанча одамлар ҳанафий мазҳабига амал қилиб валийлик, қутблик ва ғавслик даражаларига етишдилар. Уларнинг ҳаммаси ҳанафий бўлиб, имом орқасида иқтидо қилганда фотиҳани тарк қилганмидилар? Бас, Сиз ўйлаганингиздек, ҳадисга қарши иш тутган бўлсалар, қандай қилиб валий, қутб, ғавс бўлганлар?!

У хожа (қуддиса сирруҳу) буни эшитиб, фикрга чўмдилар. Бу жавобсиз саволдир.

Кейин Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (қуддиса сирруҳу) яна марҳамат қилдилар:

– Эй, Хожа! Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)нинг ҳадисларининг ҳаммаси Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) ҳадисларидир. Уларнинг баъзисини олиб, баъзисини олмаслик қандай мусулмонлик?! Эй, Хожа, эшитинг. Биз “Фотиҳаи китобни ўқимаган кимса учун намоз йўқ!” мазмунли гапнинг  Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)нинг ҳадислари эканига таслиммиз. Бироқ, бошқа бир ҳадис ҳам бор: “Кимнинг имоми бўлса, имомнинг қироати унинг учун ҳам қироатдир!” деган гап ҳам Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)нинг ҳадисларидир. Шунинг учун, биз ҳар иккала ҳадиси муборакка амал қиламиз. Агар якка ўқувчи ёки имом намозда фотиҳани тарк қилса, унинг намози (макруҳи таҳримий бўлганлиги учун) нораво (ноқис) бўлиб, қайтариб ўқиш вожибдир. Яъни, “Фотиҳаи китобни ўқимаган кимса учун намоз йўқ!” ҳадисининг ҳукмига кўра намозни қайта ўқиши вожибдир. Агар бир киши имомга иқтидо қилиб намозни адо қилса, фотиҳани ўқимайди. У киши “Кимнинг имоми бўлса, имомнинг қироати унинг учун қироатдир!” ҳадисининг ҳукмига биноан иш тутади. Имомнинг қироати ҳам иқтидо қилувчининг қироатидир. Имомга ҳақиқий қироат,  иқтидо қилувчига эса ҳукмий қироат. Демак, фотиҳани ҳеч ким тарк қилмади, имом ҳам иқтидо қилувчи ҳам.

Буни айтиб Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (қуддиса сирруҳу) ғойиб бўлибдилар. У хожа ўзларига аҳд қилиб: “Мен Имоми Аъзам Абу Ҳанифа сўзини ҳеч бир ҳолатда тарк қилмайман!”, дебдилар (“Хожа Таваккулшоҳ асари”дан).

Ушбу воқеани саййидимиз Имом Раббоний Мужаддиди алфисоний (қуддиса сирруҳу)  “Мабдаъ ва-л-маод” асарида мухтасар келтирганлар (“Мабдаъ ва-л-маод”, 32-бет).

Танбеҳ: Хожа Боқий Биллоҳ (раҳимаҳуллоҳ)нинг: “Мен ҳеч бир ҳолатда Имоми Аъзамнинг гапини тарк қилмайман!” деган сўзларидан мурод асло “Мен Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)нинг сўзларини тарк қилиб, ўз имомимнинг сўзини оламан!” дегани эмас! Зеро, Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)нинг ҳадисини инкор қилувчи мусулмон эмас. Балки, Боқий Биллоҳ (раҳимаҳуллоҳ) ҳазратларининг сўзларидан мурод бу:

Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ) динда нимаики буюрган бўлсалар, уларнинг ҳаммаси Қуръон ва ҳадисдан олингандир. Биз Имоми Аъзамнинг диёнатлари, омонатдорликлари, тақвоси, чуқур илми ва ижтиҳодига ишонамиз!

Яна биз Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (қуддиса сирруҳу) нафсоний ғаразлардан, табиъий сифатлардан пок эканликларига таслиммиз! У зотни Расули акрам (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) пок қилганлар. Чунончи, Саййид Али Ҳужвирий (қуддиса сирруҳу) ва Ато Ганжибахш (раҳимаҳуллоҳ) сўзларида ўтган эди.

Бас, маълум бўлдики, Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ)нинг мазҳаблари Ҳабиби Худо Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) баргоҳларида ҳам манзур бўлгандир. Ва-л-ҳамду лиллоҳи робби-л-ъаламийн!

Юз шукрки, биз Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (қуддиса сирруҳу) мазҳабларига тақлид қилувчилармиз!

Худоё, бизни мана шу мазҳабда қоим қил. Шу мазҳабда бизга ўлим бер. Бизларни қиёматда ҳанафийлар билан ҳашр қил!

  1. Инсу жининг шайхи саййидимиз Имом Раббоний мужаддиди алфи соний (қуддиса сирруҳу) “Мабдаъ ва маод” асарида айтганлар:

“Шайх учун олдига биров мурид бўлиш хизматига келганда, унга насиҳат қилмоғи лозим. Мурид ўз ақидасини нажот топган фирқа – аҳли суннат ва жамоатга мувофиқ қилсин. Яна муридга зарурий диний аҳкомни бирор фақиҳдан ўрганиб унга амал қилишини таъкидласин” (“Мабдаъ ва маод”).

  1. Яна Имом Раббоний мужаддиди алфи соний (раҳимаҳуллоҳ) мужаддидий мактубларида ёзганлар: “Одамзотга лозимки, ўз ақидасини нажот топган гуруҳ ақидасига, яъни аҳли суннат ва жамоатга мувофиқ айласин. Илми фиқҳни ҳосил қилиб, фақиҳнинг (мужтаҳиднинг) хукмларига мувофиқ амал қилмоқ зурурийдир. Токи руҳ қуши бу икки қанот ила олами қудс тарафга парвоз қилгай. (“Мактубот”, 1-дафтар, 91-мактуб, 2-ҳисса).
  2. Яна мужаддид алфи соний Сирҳиндий (қуддиса сирруҳу) марҳамат қилганлар: “Ўз ақидасини аҳли суннат ва жамоат ақидасига мувофиқ қилмоқ лозим! Зайд-у Амр ва бошқаларнинг сўзларига қулоқ тутмаслик керак. Чунки бошқаларнинг сўзларига қулоқ тутиш ва уларга эътибор бериш ўзни ҳалокатга ташламоқдир. Бас, аҳли суннат ва жамоатга тақлид қилмоқ зарурийдир. Токи нажот умиди пайдо бўлсин. Акс ҳолда, ҳаммаси шамолга совурилгай” (“Мактубот”, 1-дафтар, 251-мактуб, 4-ҳисса).

Азизим, Имоми Раббонийнинг (қуддиса сирруҳу) ҳар учала гапларига диққат назари ила эътибор беринг. Имом Раббоний (қуддиса сирруҳу)нинг зоҳирий ва ботиний илмларининг файзидан бутун олам мунаввар бўлган. Ўзлари Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ)га тақлид қилиб, бошқаларни ҳам тақлид учун тарғиб қилганлар. Бас, сизу бизга нима ҳисоб-китоб?!

Валлоҳу таоло ал-Ҳодий, ва неъма-л-Вакил!

  1. Яна Имом Раббоний (раҳимаҳуллоҳ) айтганлар: “Нажотнинг қуввати аҳли суннат ва жамоатга тобеъликдадир. Хоҳ гап-сўз ва амалларда бўлсин, хоҳ асл далиллар ва қўшимча ҳукмларда бўлсин. Зеро, мана шу гуруҳгина нажот топувчидир. Бундан бошқа гуруҳлар ҳалокат ёқасидадир. Бугун бу нуқтани биров билади, биров билмайди. Лекин қиёмат кунида ҳамма билади, аммо у кунда билиш фойдасиздир”.

Яна у зот ёзадилар: “Ҳақиқий иш шуки, аввало аҳли суннат ва жамоат ақидасидаги уламолар фикрига мувофиқ ақидани тўғриламоқ лозим! Чунки, улар нажот топувчи гуруҳлардир. Иккинчидан, фиқҳий ҳукмлар тақозасига кўра илму амал керак бўлади. Ушбу амалий ва эътиқодий икки қанотни ҳосил қилгандан сўнггина олами қудсга парвоз қилиш мумкин. Иш мана шудир! Бундан бошқаси ҳечдир!” (“Мактубот”, 91-мактуб, 1-дафтар, 2-ҳисса).

  1. Яна Имом Раббоний (қуддиса сирруҳу) айтадилар: “Улуғ зотларга эргашмасдан туриб нажотни тасаввур қилиш мумкин эмас. Агар бир мўй қадар мухолафат бор – хатар устига хатардир!”.

Бу гап саҳиҳ кашф-у каромат ва аниқ илҳомий сўз билан айтилган, албатта. Бунда бошқа эҳтимоллар йўқ. Бас, аҳли суннат ва жамоатга тобеълигига муваффақ бўлган, уларнинг тақлидига мушарраф бўлган кимсага хушҳоллик ва бахту саодат бўлсин! Уларга хилоф бўлган, улардан бир тарафга чиққан, бошқа ёққа майл қилган, уларнинг чиқарган қонунларини қўйиб, уларнинг гуруҳларидан айрилган кимсанинг ҳолига вой! Бас, бундай кимсалар гумроҳ бўлган, бошқаларни ҳам гумроҳ қилишга уринганлардир! (“Мактубот”, 59-мактуб, 1-дафтар, 2-ҳисса).

  1. Яна саййидим санадим Имом Раббоний (қуддиса сирруҳу) айтганлар: “Такаллуф ва таассубсиз айтиш мумкинки, ҳанафий мазҳабининг нуронийлиги ва мисоли кашфий назар билан қараганда, улуғ дарё кабидир. Бошқа мазҳаблар эса ҳовузга ўхшайди. Бир қарашдаёқ шундоқ кўради. Зоҳиран мулоҳаза юритганда ҳам аҳли исломнинг саводи аъзами (энг кўп жамоаси) Абу Ҳанифа тобеъларидир. (Ҳаммаларидан Аллоҳ рози бўлсин!). Бу мазҳаб бошқа мазҳабларга нисбатан усулу фуруъда кўпчиликни ўзига тобеъ қилган ва шу ила мумтоздир, ўз истинбот ва истихрожлари ила алоҳида услубга эга. Ҳақиқатдан ҳам шундайдир! Имом Абу Ҳанифа суннатга тақлид қилишда ҳаммадан пешқадам эканлиги бунданда ажиброқ! Абу Ҳанифа (қуддиса сирруҳу) ҳазратлари мурсал ҳадисларни ҳам муснад ҳадислар ўрнида эргашишга лойиқ ва шоён деб биладилар. Ўз раъйидан муқаддам билганлар. Шунингдек, саҳобаларнинг сўзларини ҳам Хайр ул-башар (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) суҳбатининг барокати сабабли ўз раъйларидан муқаддам санаганлар. Бошқалар эса бундоқ эмас. Шундай бўлса ҳам мухолифлари у зотни “Раъй соҳиби” дейдилар. Беадабона гаплар билан у зотга таъна қиладилар” (“Мактубот”, 54-мактуб, 2-дафтар, 7-ҳисса).
  2. Валийи комил Ҳожа Таваккул шоҳ Анболавий (раҳимаҳуллоҳ) айтадилар: “Бир куни мазҳабга тақлид масаласида сўз очилди. Бир киши Хожа Мамдуҳ (қуддиса сирруҳу)дан сўради: “Эй Хожа, Имом Шофеъий (раҳимаҳуллоҳ) Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)нинг ҳадисларига амал қиладилар. Лекин, Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ) фиқҳга амал қилади, фиқҳга кўра фатво беради. Нимага шундай кўринади?”. Хожа Мамдуҳ (раҳимаҳуллоҳ) жавоб бердилар: “Эшитиб ол, Имом Шофеъий (раҳимаҳуллоҳ) мазҳаб имоми эканликларига таслиммиз! Эҳтиромга жуда-жуда лойиқ зотлар. Лекин, Аллоҳ таоло жалла шаънуҳу Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ)га марҳамат қилган илмга бошқалар ета олмаганлар!”.

Яна гапларини бундай давом қилдирдилар: “Бир куни муроқабада ўтирган эдим. Қарасам, жуда катта ҳовуз бор кан, суви эса ям-яшил. Жудаям чуқур. Мен унда жуда кўп шўнғидим, тагини топишга ҳаракат қилдим. Лекин, фойдаси бўлмади. Яна ўша ҳовуздан бир қанча анҳорлар чиққанини кўрдим. Ўша ҳовузнинг бўйига чархпалак ўрнатилган экан. Ҳовузнинг суви анҳорлар ва чархпалак воситасида чиқиб кетаркан. Ўша ҳовуз сувидан минглаб халойиқ фойда оларкан. Лекин, унинг суви камаймасди. “Бу ҳовуз кимники?” деб сўрадим. “Бу ҳовуз Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ)нинг илмидир. Агар қиёматгача мана шу сувдан фойдалансалар ҳам суви тамом бўлмагай!” деган овоз келди. Мен яна бошқаларнинг ҳовузини, масалан, Имом Молик (раҳимаҳуллоҳ) ҳовузини, Имом Шофеъий (раҳимаҳуллоҳ) ҳовузини ҳам кўрдим. Улар ўз ҳолига каттадир, лекин Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ) ҳовузи олдида кичикроқдир. Бу воқеани кўрганимдан кейин менда Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ)га нисбатан баёнига тил ожиз даражада муҳаббат ва ихлос пайдо бўлди. Мен яна анҳорлар ҳақида ҳам сўрадим. Менга улар Абу Юсуф (раҳимаҳуллоҳ)нинг ариғи, буниси эса Имом Муҳаммад (раҳимаҳуллоҳ)ники, буниси эса Имом Зуфар (раҳимаҳуллоҳ)ники деб айтишди. Шунингдек, менга ушбу мазҳабнинг бошқа уламоларининг ариқларини ҳам кўрсатишди. Аллоҳ ҳаммаларини раҳмат қилсин. Ўша ҳовузнинг ранги яшил эди. Мен фаҳмладимки, шариати мустафавиянинг барча нурлари ушбу ҳовузга тўпланган экан. (“Зикри хайр”).

Эй исломий биродарлар, мен улуғ зотларнинг китобларидан бир қанча нарсаларни териб олиб, бу китобчада сизлар учун нақл қилдим. Сизларга насиҳат тарзида айтайин, буларни диққат ила ўқинглар! Гўрингиз фикрини қилиб олинг, эртага фикрга муҳлат бермайдилар.

Эй, дариғо! Умри ту рафта ба-хоб,

Андаке монда аст, уро зуд ёб!

(Во дариғ, умринг уйқу (ғафлат) ила ўтиб кетди. Ҳалиям бўлса озгинаси қолган, уни тезда топ, қадрига ет!).

Аллоҳ таоло жалла шаънуҳу биз билан сизни буларнинг гуруҳида, яъни, улуғ авлиёлар ила ҳашр қилсин. Уларнинг маслагида юрмоқни насиб қилсин. Ҳабиби мукаррам соллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳурмати ила омин!

Эътирозлар ва жавоблар

  1. Агар бир киши: “Бошқалар ҳам Қуръон ва ҳадисдан гапиради. Қуръон ва суннатга амал қилади. Нимага барҳақ (тўғри) йўлда эмаслар?”, деса, унга жавоб мана бу:

Бошқалар ҳам Қуръон ва ҳадис ўқишлари жуда тўғри. Ўз мазҳабини ва маслагини барпо қилишлари ҳам тўғри. Лекин, ҳақиқат шуки, улар Қуръон ва ҳадисдан нотўғри хулоса оладилар. Натижада, ўзлари ҳам гумроҳ бўладилар, ўзгаларни ҳам гумроҳ қуладилар.

Эй азизим, Қуръон ва ҳадис нурли ойнадир. Унда ҳар ким ўз юзини – ўз аксини кўради. Ҳақиқат аҳли Қуръон ва ҳадисдан ўз юзини, яъни ҳақ ва савобни кўради. Эгри ва иллатли йўлдагилар ҳам ўз юзини кўради-да, гумроҳ бўладилар. Бу ҳақиқатни Қуръони каримнинг ўзи эълон қилган: “У сабабли кўплар гумроҳ бўлади, у сабабли кўплар ҳидоят топади!”.

Шунингдек, Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) ҳадислари ҳам баъзиларга ҳидоят ато қилади, баъзиларни эса (нотўғри талқин қилганларни) гумроҳликда саргардон қилади. Чунончи, Суфён ибн Уяйна (раҳимаҳуллоҳ) айтганлар: “ҳадис адаштирувчидир илло фақиҳлар адашмайди” (“Иқомат ал-қиёмат” ҳошияси).

Мана шу сабабдан дин улуғлари аҳли ботилдан сақланганлар. Чунончи, “Фатвойи Ҳарамайн”да келган: бир куни Муҳаммад ибн Сирин (раҳимаҳуллоҳ) хизматларига олимлардан икки киши ҳозир бўлди. Қуръони каримдан озроқ баён қилишни хоҳлашиб, изн сўрадилар. У зот рад қилдилар. Яна улар: “Биз (ҳеч бўлмаса) Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)нинг ҳадисларидан гапириб берайлик”, дейишди. У зот яна: “Йўқ!” дедилар. Яна у зот: “Ё сизлар туриб кетинг ёки мен туриб кетаман!” ҳам дедилар. Хуллас, келган икки киши ноумид туриб кетди. Кейин Муҳаммад ибн Сирин (раҳимаҳуллоҳ)нинг шогирдларидан баъзиси у зоти шарифга қараб: “Эй хожа, бизлар ҳайратда қолдик. Сиз Қуръон ва ҳадис эшитишни рад қилдингиз! Бу бизнингча нотўғри иш”, дейишди. Муҳаммад ибн Сирин (раҳимаҳуллоҳ) уларга бундай дедилар: “Эшитиб олинг, Қуръони карим Раббулоламиннинг (жалла жалолуҳу) каломидир. Ҳадис эса Раҳматан лил-оламиннинг (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) каломидир. Лекин, уларни айтувчи бадмазҳаб эди! Агар мен уларга муҳлат берганимда, улар Қуръон ва ҳадисдан нотўғри хулоса ва тушунчалар олиб баён қиларди. Ундан менинг дилим таъсирланар ва мен гумроҳ бўлиб қолардим. Шу сабабдан ундан эшитишни рад ва инкор қилдим!”.

Бу воқеани баён қилиб, улуғ зотлардан бири шундай деди: “Кўринг, диққат қилинг! У қадри буюк дин олими, туш таъбир қилувчилар имоми, муҳаддис шунчалик эҳтиёт бўлдиларки, Қуръон ва ҳадисни бошқалардан (нопоклардан) эшитишни ўзларига раво кўрмадилар. Бу замонда Қуръон ва ҳадисни ҳар бир жоҳилдан ҳам, ҳар кимдан ҳам эшитиш лозим, дейишаяпти. Тафовутни энди кўраверинг! Қаердан қаергача эшитарканлар?! Улар шаксиз гумроҳ бўладилар!

Ҳасбуналлоҳ, ва неъма-л-Вакил!

Муҳаммад Мустафо (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)нинг: “Мен умматим учун дажжолдан ҳам кўра адаштирувчи уламолардан қўрқувчироқман!”, деган сўзлари мана шунга далолат қилади. Яна оламлар саййиди (соллаллоҳу алайҳи ва саллам): “Ёмон олимлардан умматимнинг ҳолига вой!”, деганлар. Яна у зоти шариф: “Тили ўткир, гапга чечан ҳар бир мунофиқнинг умматимга хавф соладиган нарсасидан қўрққайман!”, деб марҳамат қилганлар (“Фатовойи Ҳарамайн”).

Бошқалар (аҳли суннат ва жамоатдан ташқари фирқадагилар) Қуръон ва ҳадисдан хато хулоса оладилар, деган сўзнинг изоҳи учун яна бир воқеани ёзай. Ўқиб, ўз иймонингизни асранг! Бир иймондор шахс ваъз-насиҳат эшитиш учун бошқаларнинг мажлисига борди. У ерда воиз: “Ҳеч ким ҳирсдан омонда эмас. Ҳатто Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) ҳам қутулолган эмас. Бунга ушбу ҳадис далил: “Сизнинг дунёнгиздан менга маҳбуб саналди…”, деб кўрсатганини эшитиб қолди. Ўша иймондор диндор унга қараб: “Эй, беғайрат! Сен Аллоҳ таолодан ҳаё қилмайсанми? Сен Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) “аҳбабту” (“Яхши кўрдим, муҳаббат қилдим”) демасдан, балки “ҳуббиба” (“маҳбуб саналди”) деганликларини билмайсанми?”, деди. Бас, бу мунозара тортишувгача борди. Ўша иймондор паришон ва ҳайрон бўлиб уйига қайтди. Шу ҳолатда (яъни, ғамгин) кўзи уйқуга кетди. Насибаси эса бедор бўлди! У Раҳматан ли-л-оламин, шафиъ ал-мужримийн (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)нинг дийдорларига мушарраф бўлди. Аллоҳнинг ҳабиби (соллаллоҳу алайҳи ва саллам): “Эй, азизим! Сени ҳайрон ва паришон кўряпман”, деб марҳамат кўрсатдилар. У бўлган воқеани айтиб берди. Шунда икки олам саййиди (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) унга таҳсинлар айтдилар ва марҳамат қилдилар: “Ўша воизга, биз ўзимиз кифоят қилурмиз”. Бас, ушбу диндор киши уйқудан беҳад шодлик билан уйғонди. Бир неча кундан кейин эса ўша беадаб воизни бир киши ўлдириб кетганини эшитди (Тафсири “Руҳ ул-баён”, “Нажм” сураси).

Пайғамбарлар ва уларнинг меросхўрлари авлиё ва уламоларга қарши “тил узайтириш”дан Аллоҳ таоло паноҳ берсин! Худоё, бизларнинг барчамизни боадаб зотлар этагини ушлашга насиба бергин! Беадаблардан ўзинг паноҳ бер! Имонимизни сақлаган ҳолда ўлим бер! Ва ма залика ъалаллоҳи би-азиз!

  1. Агар бир киши: “Бирор иборада ёки баъзи сўзларда инсоннинг ақлига паришонлик юз бериши мумкин! Диний уламолар эса била туриб ҳам сўзларни бузиб ёки олиб ташлаб нотўғри талқин қилишлари мумкинми?”, деб сўраса, унга жавоб мана бу:

Қуръони карим тарафга диққат назарини қаратмоқ керак. Аллоҳ таоло “Бақара” сурасида хабар берган. Яъни, яҳудий уламолар тушуниб, била туриб, уни таҳриф (нотўғри талқин) қиладилар. Ўзлари мана шунинг таҳриф эканлигини биладилар ҳам. Лекин, калимагўйлар, яъни Муҳаммад Мустафо (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)нинг умматларидан ҳеч ким бу ишни қилмайди.

“Диний уламолар била туриб сўзларни бузиб ёки олиб ташлаб нотўғри талқин қилишлари мумкин эмас!”, деган хулосанинг хато эканлигига бир воқеани ёзмочиман. Ўқиб, ўзингиз ибрат олаверинг:

Ибн Обидин Шомий (раҳимаҳуллоҳ) “Радд ул-муҳтор” номли асарларида ёзганлар: агар ҳанафийлардан бўлган бирор кимса ўз мазҳабини тарк қилиб, шофеъий мазҳабини ихтиёр қилса, унга таъзир (3даррадан 39 даррагача) уриш лозим. Мана шунинг изоҳида у зот бир ҳикоя келтирадилар:

Яъни, Шайх Абу Бакр Жузжоний (раҳимаҳуллоҳ) замонасида ҳанафий мазҳабида бўлган бир киши аҳли ҳадиснинг қизини никоҳ учун совчи қўйди. Ўша аҳли ҳадис ўз қизини қачонки бу ҳанафий ўз мазҳабидан чиқиб (қайтиб), имом орқасида “Фотиҳа” сурасини ўқишини, “рафъи ядайн” қилишини (яъни, рукуъга кетаётганда ва саждага бораётганда такбирда икки қўлни кўтариш) ва бошқаларни (масалан, “омин”ни жаҳрий айтиш, қироат савобини ўликларга бағишламаслик кабиларни) бажариши шарти билан никоҳига беришини айтди. Ҳанафий унинг шартларини қабул қилиб, қизни никоҳ қилиб олди. Кейин Шайх Абу Бакр Жузжоний (раҳимаҳуллоҳ)дан: “Бу никоҳ дурустми ёки йўқми?”, деб сўрашди. У зот муроқаба қилиб туриб, сўнг: “Никоҳ жоиздир! Лекин, мен ўша ҳанафийнинг иймонсиз ўлим топишидан қўрқаман. Зеро, сассиқ дунё учун ҳақ бўлиб турган ўз мазҳабини тарк қилди!”, деганлар.

Бу воқеани ўқиб, ҳар бир ақл соҳиби Ибн Обидин (раҳимаҳуллоҳ)нинг уни нима мақсадда зикр қилганини билади. Ҳақ мазҳабни тарк қилишлик гуноҳини билсинлар, деган у. Лекин, айрим калимагўйлар хиёнат йўлини тутиб, уни бошқача келтирганлар. Натижада, мақсад ва хулоса бошқа тарафга ўзгариб кетган. Ўқинг, бошқаларнинг диёнатини андоза қилинг! “Фатвойи Саноийя”да мазкур “Радд ул-муҳтор”дан ушбу ибора нақл қилинган:

“Ҳикоят қиладиларки, Абу Бакр Жузжоний замонида ҳанафийлардан биттаси аҳли ҳадисга совчи қўядиган бўлди. Яъни, унинг қизини никоҳ учун талаб қилди. Шунда, аҳли ҳадис: “Йўқ! Башарти, сен ҳанафий мазҳабини тарк қилиб, имом орқасида фотиҳа ўқийсан, рукуъга кетар пайтда иккала қўлингни кўтарасан ва ҳакозо ишларни қилсанг, қизимни бераман”, деди. Ўша ҳанафий шартни қабул қилиб, никоҳ қилиб олди. Шунда Абу Бакр Жузжонийдан сўрабдилар: “Бу никоҳ дурустми ёки йўқми?”. У зот муроқаба қилиб, сўнг: “Никоҳ жоиз!”, дебдилар (“Фатвойи саноийя”, 2-жилд, 70-бет. “Ишоати диния” матбааси).

Эй, исломий биродарлар! Аллоҳ олдида инсоф қилинг, кўринг! Бу мисолдан ҳам ўтадиган қабиҳроқ хиёнат ва қирқиб ўзгартириш бўладими?! Ибн Обидин Шомий (раҳимаҳуллоҳ) маълум мақсадда келтирган юқоридаги иборани “Фатвойи Саноийя” муаллифи кесиб, охирги жумлани олиб ташлаган. Буни ўз мазҳабини ёлғон-ёшиқ билан ривожлантириш мақсадида қилган.

Ла ҳавла ва ла қуввата илла биллаҳи-л-ъалиййи-л-ъазийм!

Бу мусулмонликми?! Агар бу мусулмонлик бўлса, биз унга узоқдан салом бериб ўтаверамиз!

Ҳасбуналлоҳ, ва неъма-л-Вакил!

Демак, кундузги чароғон офтобдек равшан бўлдики, бошқалар таржимада, ҳавола ва иқтибосларда аёвсиз хиёнатлар қиладилар. Шу билан авомларни гумроҳ қиладилар. Бас, эй, мўъмин мард ўғлон! Ҳушёр бўл!

  1. Агар бир киши: “Бошқалар ҳам Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)нинг ҳадисларига амал қиладилар. Бу эса мақтовли ва матлуб иш-ку!”, деса, унга жавобимиз мана бу:

Даъво бошқа нарса, ҳақиқат бошқа нарса! Ҳақиқатда эса ҳадисга амал қилувчилар аҳли суннат ва жамоатдирлар, бошқалар эмас. Диққат қилинг, ақл тарозусида тортиб кўринг: муқаллидларнинг мазҳабида авлиё, абдол, автод, ақтоб, ағвослар бўлишган, ғайри муқаллидлар мазҳабида йўқ. Агар сен бу ишга диққат назари билан фикр юритсанг, сенга тезда ҳақиқат аён бўлади. Муқаллидлар мазҳабида авлиё, абдол, ақтоб ва ағвослар бўлишган, уларнинг валийликлари жумлаи жаҳонда шуҳрат топган. Уларнинг баъзисини китоб аввалида зикр қилдик. Агар ушбу ҳазратлар Қуръон ва ҳадисга амал қилувчи бўлмаганларида эди, валоят, қутбият ва ғавсият мартабасига қандай етардилар?! Эй азизим, уларга мана шу авлиёлик инъомлари Қуръон ва ҳадисга амал қилганликларидан ҳосил бўлган, бошқача бўлиши мумкин ҳам эмас.

Яна айтамизки, ҳадисга амал қиламиз, деб даъво қилиш осон, лекин унга мувофиқ амал қилиш мушкил. Бир ҳикоят нақл қилайин:

Менинг устозим (раҳимаҳуллоҳ) айтган эдилар:

Амритсар (Ҳиндистон) шаҳрида аҳли ҳадис уламоларидан бири бор эди. “Биз аҳли ҳадисмиз! Ҳадисга амал қилувчимиз! Биз Қуръон ва ҳадисдан соч толасичалик қадар ташқари чиқмаймиз. Биз қиёсни динга киритмаймиз!”, деб даъво қилар эди. Бир шахс ўша аҳли ҳадиснинг олдига борди ва “Сиз ҳадисга амал қиласизми?”, деди. “Бу борада шак-шубҳа бўлиши мумкин эмас!”, деб жавоб берди у. “Динда қиёс қилиш қандай?” деб сўради яна ўша кимса. “Бу  асло жоиз эмас!” деди аҳли ҳадис. Ўша киши сўради:

— Мавлоно, мен бир масала сўрамоқчиман. Башарти, қиёс билан эмас, Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) ҳадисидан жавоб берсангиз.

— Нимани хоҳласанг, сўрайвер. Худонинг фазли ила ҳадисдан жавоб бераман!

У сўради:

  • Имом намозда “Валаззоллийн” деганда, иқтидо қилувчи “Омин!” дейдими ёки йўқми?

 У жавоб берди:

  • Айтмоқ зарур! Зеро, ҳадисда: “Қачон имом “ғойри-л-мағзуби ъалайҳим валаззоллийн” деса, бас, “Омин!” денглар”, деган ҳукм келган.
  • Имом орқасида “Сураи Фотиҳа” ўқиладими ёки йўқми?
  • Иқтидо ҳолатида “Фотиҳа” ўқимоқ лозим! “Фотиҳа” ўқимасдан туриб намоз жоиз бўлмайди. Чунки, ҳадисда: “Қуръон фотиҳасини ўқимаган кимса учун намоз йўқ!”, деб келтирилган.

Ўша киши яна сўради:

— Агар бир киши имомнинг намозига имом “Фотиҳа”нинг ярмини ўқиган пайтда келиб қўшилди. Иқтидо қилувчи сиз айтган “Қуръон фотиҳасини ўқимаган кимса учун намоз йўқ!”, деган ҳадис ҳукмига кўра “Фотиҳа” ўқишни бошлади. У “Фотиҳа”нинг ярмини ўқиган пайтда имом: “валаззоллийн” деди. У “Омин!” дейдими ёки йўқми? Агар “Омин!” деса, “Фотиҳа”нинг ўртасида “Омин!” деган бўлади. “Фотиҳа”нинг ўртасида “Омин!” нима  қилади?! Агар “Омин!” демаса, сиз айтган “Қачон имом “ғойри-л-мағзуби ъалайҳим валаззоллийн” деса, бас, “Омин!” денглар”, дейилган ҳадисни тарк қилган бўлади. Шунда у нима қилади? Жавобни Қуръон ва ҳадисдан беринг, қиёсдан эмас. Зеро, қиёсдан бир нарса десангиз, ўз мазҳабингиз ботил бўлади.

Аҳли ҳадис буни эшитиб ҳайратда қолди. Жавобдан ложавоб бўлди. “Эй биродар, менинг табъим носоз бўлиб турибди. Сен аҳли ҳадиснинг фалон олими олдига боришинг керак. У Вазирободда яшайди, аҳли ҳадис маслагида улуғ олимдир”, деди. Ўша савол қилувчи ишора қилинган олим олдига кетди. Юқоридаги масалани сўрай бошлади. Аввалига у ҳам ҳадисга амал қилиш даъвосини қилди ва батафсил эшитгандан кейин ложавоб бўлди. “Эй биродар, менинг иситмам чиқиб турибди. Шунинг учун, сен Мўлтондаги фалон олимнинг олдига бор. У аҳли ҳадис олимларининг энг аъламидир”, деди. Савол берувчига ўша жойдан рухсат тегиб, Мўлтонга – кўрсатилган олимнинг ҳузурига кетди. Мазкур масалани ундан сўради. Аввалига у ҳам ҳадисга амал қилиши даъвосини қилди. Савол эгаси ўша масалани батафсил баён қилгандан кейин у ҳам ложавоб бўлиб, “Мен озроқ бетоб бўлиб турибман, ҳозир табъим ҳам носозроқ!” деб, жавобдан ўзини халос қилди. То шу кунгача бу масала ечилган эмас.

Ҳозир ҳам, агар аҳли ҳадис уламоларидан биттаси бу масалани Қуръон ва ҳадисдан баён қилиб берса, бизнинг кўзимиз равшан, дилларимиз шод бўлади. Агар аҳли ҳадис уламоларидан бирови: “Биз қиёс қиламиз, мана бундоқ, мана шундоқ қиламиз!” деса, биз унга: “Эй биродарим, агар сизнинг қиёсингиз Муҳаммад Мустафо (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)нинг динида эътиборли бўлса, имомлар имоми Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ)нинг қиёси динда нимага эътибор топмайди экан?! Ҳолбуки, Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳимаҳуллоҳ)нинг илми олдида сизнинг илмингиз мактаб боласичалик, балки олими раббоний тўшагидаги жоҳил кабидир!”, деймиз.

Эй, ақл эгалари! Эътиборли бўлинглар!

Биз ҳанафийлар олдида бу масала ечими жуда осон. Иқтидо қилувчи имомининг қироати унга ҳукмий қироат бўлганлиги учун имом орқасида “Фотиҳа” ўқимайди. Имом “валаззоллийн” деса, иқтидо қилган намозхон Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)нинг ҳадислари тақозасига кўра “Омин!” дейди, холос. Шу сабабдан айта оламиз, ҳадисга амал қилувчилар биз ҳанафийлармиз, ўзларини “аҳли ҳадис” дегувчилар эмас.

Алҳамдулиллаҳи робби-л-ъаламин. Вассолату вассалому ъала ҳабибиҳи ва росулиҳи раҳматан ли-л-ъаламин, ва ъала олиҳи ва асҳабиҳи ва саллим!

  1. Яна агар “Сизлар ўзингиздан бошқаларни Қуръон ва ҳадисдан нотўғри хулоса олишади, дейсизлар. Улар ҳам сизларни шундай дейдилар”, деган савол берилса, бу эътирознинг жавоби қандай бўлади?

Биз бу саволга агар биз улуғ неъмат берилганлар, яъни, раббоний олимлар этагига ёпишсак, ҳақ йўл равшанлашади, деб жавоб берамиз. Улуғ ва буюк Аллоҳнинг изни ила ўқинг, амал қилиб жаннатга киринг!

Инсу жиннинг шайхи Имом Раббоний мужаддиди алфи соний (қуддиса сирруҳу) “Мактуботи мужаддидийя” асарида бундай ёзганлар:

“Китоб ва суннатни уламойи барҳақнинг жумҳури, яъни аҳли суннат ва жамоат олимларининг мутлақ кўпчилиги китоб ва суннатдан фаҳмлаган маъноларга мувофиқ ишлатмоқ зарур! Чунки, улар фаҳм қилган маъноларга хилоф маънолар эътибордан соқит нарса! Зеро, ҳар бир мубтадеъ ва залолатга кетган шахс ўз эътиқодининг дастурини китоб ва суннатдан деб билади ва ўз фаҳмлаганига кўра аҳли суннат ва жамоат маъноларини тўғри эмас, деб тушунади.

“Кўплар Қуръон оятлари билан адашади, кўплар у билан ҳидоят топади!”. Аҳли ҳақ уламолари тушунган маънолар мўътабардир, унга хилофлари эса мўътабар эмас. Бунга сабаб шуки, аҳли ҳақ ўша маъноларни саҳобалар ва салафи солиҳийн хабарларига эргашиб олганлар. Шунинг учун абадий нажот уларга хос бўлди, туганмас нажот уларга насиб бўлди. “Ана ўшалар Аллоҳнинг гуруҳидир. Эй, огоҳ бўлинг, Аллоҳнинг гуруҳи – уларгина нажот топувчилардир!” (“Мактубот”, 286-мактуб, 1-дафтар).

Эй азизим, юқорида зикр қилинган ибораларни иймон кўзи билан ўқиб чиқ! Сенда қалб таскинлиги ҳосил бўлади. Маъно ва матлабларни тўғри баён қилган уламойи ҳақ, яъни аҳли суннат ва жамоат олимлари сироти мустақимдадир, ҳақ йўлдадир. Унинг хилофи бошдан-оёқ саробдир, азобдир. Оқибати хусрон ва гуноҳдир.

Тўғри, авлиёларнинг суҳбатидан дили холи ва бўш бўлган кишининг шак-шубҳалари ҳеч ҳам ҳал бўлмайди. Фақат улар гўрдагина ечилади.

Ҳасбуналлоҳ ва неъма-л-Вакил! Ва ла ҳавла ва ала қуввата, илла биллаҳи-л-ъалиййи-л-ъазим! Ва соллаллоҳу таъала ъала ҳабибиҳи саййиди-л-анбиёи ва-л-мурсалин, ва ъала олиҳи ва асҳабиҳи ажмаъин!

Мужтаҳид имомлардан бирига тақлид қилиш баёни

Азизим, бу замонда дин имомларидан бирига тақлиди шаръий қилмоқ, яъни шариатда эргашмоқ зарурийдир! Эргашмасдан бошқа чора ва нажот йўқ! Чунки, авом, яъни олимлардан бошқалар Қуръон ва ҳадис илмини тўлиқ билмайдилар. Улар қайси ҳадис саҳиҳ, қайсиниси заиф; қайси бири носих – бекор қилувчи, қайси бирининг ҳукми мансух – бекор қилинган; қайси ҳадис олдин айтилган-у, қайси ҳадис кейин айтилганини билишмайди. Демак, уламолар тарафга мурожаат қилишдан ўзга чора йўқ! Зотан, Аллоҳ таоло Қуръони каримда: “Агар билмасангиз, зикр аҳлидан сўранг!”, деган. Шу оятга биноан бир шахсга эргашиш (мазҳабда юриш) мўъминларнинг йўли бўлиб қолди. Чунки, Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)нинг ҳижратидан икки юз йил ўтар-ўтмас барча авлиёлар, абдоллар, ақтоб ва ағвослар тўрт нафар имомдан бирига тақлид қила бошлаганлар. Шоҳ Валийуллоҳ муҳаддис Деҳлавий (раҳимаҳуллоҳ) “Инсоф” китобларида буни айтиб ўтганлар.

  1. “Икки юз йилдан кейин таниқли мужтаҳид имомларнинг мазҳаблари юзага келди. Муайян бир мужтаҳид имомнинг мазҳабига суянмайдиган кимса қолмади!” (“Ҳидоят ат-тариқ”).

Демак, тўрт нафар имомнинг бирига эргашмоқ мусулмонларнинг йўли экани маълум бўлди. Мусулмонларнинг йўлига хилоф қилиш эса ўз бўйнини ҳалокатга ташламоқдир! Аллоҳ таоло Қуръони каримда бундай деган: “Кимга ҳидоят аниқ бўлгандан кейин Пайғамбарга мухолифлик қилса ва мўминлар йўлидан ўзгасига эргашса, Биз уни ўзи кетаётган йўлига қўйиб берамиз ва (охиратда) уни жаҳаннамда куйдирамиз. Нақадар нохуш жой у!”.

Шунингдек, тўрт нафар имомдан бирига эргашмоқ саводи аъзамдир. Саводи аъзамга эргашмоқ вожиб ҳисобланади. Демак, бир шахсга эргашмоқ ҳам вожиб бўлади.

  1. Шоҳ Валийуллоҳ муҳаддис Деҳлавий (раҳимаҳуллоҳ) “Ақди жаййид” асарида бундай деганлар: “Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) бундай деб марҳамат қилдилар: “Саводи аъзамга эргашинглар!”. Мазҳаблар емирилиб, бир-бирига киришиб, фақатгина мана шу тўрт мазҳаб қолди. Уларга эргашмоқ саводи аъзамга эргашмоқдир. Ушбу мазҳаблардан чиқиш эса саводи аъзамдан чиқмоқдир!” (“Ақд ал-жаййид”).
  2. Шу жиҳатни эътиборга олиб, “Танвир” муаллифи Имом Таҳовий (раҳимаҳуллоҳ)нинг бундай деганини нақл қилганлар: “Айрим муфассирлар бундай деганлар: “Эй, мўъминлар! Аҳли суннат ва жамоат деб аталган нажот топувчи фирқага эргашишни ўзингизга лозим тутинг! Чунки, Аллоҳ таолонинг ёрдами, ҳифзу ҳимояти ва тавфиқи уларга мувофиқ яшамоқдадир. Хор-зорлик, ғазаб ва бенасиблик эса уларга мухолиф бўлмоқдадир. Ушбу нажот топувчи тоифа бугун тўрт мазҳабда жам бўлган. улар ҳанафийлар, моликийлар, шофеъийлар ва ҳанбалийлардир. Кимки ушбу тўрт мазҳабдан ташқари чиқса, у бидъат ва дўзах аҳлидан бўлади!” (“Муқаддима ал-Бариқа”).

Аллоҳ таоло тўрт мазҳабдан ташқари чиқишдан ўзи асрасин!

  1. Яна Шоҳ Валийуллоҳ муҳаддис Деҳлавий (раҳимаҳуллоҳ) “Ақди жаййид” асарида бундай ёзганлар: “Билгинки, ушбу тўрт мазҳабни ушлашда жуда улуғ маслаҳат бор, улардан юз ўгиришда эса жуда катта фасод мавжуд!”.

Имом Муслим (раҳимаҳуллоҳ) ўзларининг саҳиҳ ҳадислар тўпламида Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)нинг қуйидаги ҳадиси шарифларини келтириб ўтганлар. Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам): “Дин хайрихоҳликдир!” деб марҳамат қилганлар. биз эса: “Бу ким учун?”, дедик. У зоти шариф: “Аллоҳ учун, Унинг расули учун, мусулмонларнинг имоми ва уларнинг оммаси учундир”, дедилар. Бу ҳадиснинг шарҳида Имом Нававий (раҳимаҳуллоҳ) “Шарҳи Саҳиҳи Муслим” асарида бундай деганлар: “Бу ўз ичига дин уламолари бўлмиш имомларни қамраб олади. Уларга нисбатан хайрихоҳлик уларнинг ривоят қилган нарсаларини қабул этмоқ ва ҳукмларда уларга тақлид қилиб эргашмоқ ҳамда уларга нисбатан гўзал гумон қилмоқдир!” (“Нававий шарҳи Муслим”).

Билмоқ лозимки аҳли ҳадислар икки хил бўлади:

1) Боадаб аҳли ҳадислар бўлиб, уларни муҳаддислар дейилади.

2) Беадаб аҳли ҳадислар. Уларни ғайри муқаллидлар (бирон бир мазҳабга тақлид қилмайдиганлар) ва ваҳҳобийлар деб аталади.

Ушбу икки тақсим ҳақида муҳаддис Муғийра (раҳимаҳуллоҳ) бундай деганлар: “Бир пайтлар одамларнинг энг яхшиси ҳадисларни талаб қилиб, ўрганар эдилар. Бугун эса одамларнинг энг ёмони ҳадисларни талаб қиладиган бўлиб кетди. Агар ишимни янгидан бошлаганимда эди, ҳадис излаб давом қилдирмаган бўлардим!” (“Фиқҳ ал-фақиҳ”).

Иккинчи қисм аҳли ҳадислар тўғрисида Имом Аъмаш (раҳимаҳуллоҳ) бундай деганлар: “Дунёда аҳли ҳадисдан кўра ёмон қавм йўқ!” (“Фиқҳ ал-фақиҳ”).

Яна муҳаллис Муғира (раҳимаҳуллоҳ) бундай деганлар: “Агар менинг итларим бўлганда эди, уларни аҳли ҳадисга қарши қўйиб юборган бўлардим!”.

Аҳли ҳадислар тўғрисида охирги бир ҳикоятни келтириб ўтаман. Токи аҳли ҳадислар тўғрисида Имом Аъмаш (раҳимаҳуллоҳ) ва муҳаддис Муғира (раҳимаҳуллоҳ) каби улуғлар айтганидек огоҳлик ҳосил бўлсин. Аҳли ҳадис деганда ҳақиқатни билмоқ ва огоҳ бўлмоқ лозим. Бу Мавлавий Абдулжабборнинг ҳикояси. У аҳли ҳадисдан бўлиб, Амритсарда “Ғазнавия” номли диний мадраса очган эди. Ушбу мадрасада Абдулалий деган ваҳҳобий аҳли ҳадис талаба ўқир эди. У Амритсар ҳокими қурдирган жомеъ масжидида имомлик ҳам қиларди. Бир куни Абдулалий: “Мен Имом Абу Ҳанифадан кўра афзалман, чунки ундан кўра кўпроқ ҳадисни ёдда биламан. Абу Ҳанифа ўн еттитагина ҳадисни ёдда билган”, деб қолди. Мавлавий Абдулжаббор авлиё ва уламоларга адабли эди. Унинг беадабона айтган гапини эшитиб, бу беадаб Абдулалийни мадрасадан ҳайдаб юборишни буюрди ва “Бу Абдулалий яқинда муртад бўлиб кетса керак!”, деди. Абдулалийни мадрасадан ҳайдаб юбордилар. Бир қанча вақт ўтиб, у муртад бўлиб, қодиёний бўлди. У имомлик қилган масжиддан уни хорлик ва расволик билан ҳайдаб солдилар. Шу воқеалардан кейин Мавлавий Абдулжаббордан: “Сиз унинг муртад бўлишини қаердан билдингиз?”, деб сўрашди. У бундай деди: “Мен унинг қилмиши ва беадаблигини эшитган онда “Саҳиҳи Бухорий”даги Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)нинг қуйидаги ҳадиси шарифига кўзим тушди: “Кимки менинг валийимга душманлик қилса, мен унга уруш эълон қиламан!”. Менинг назаримда Имом Абу Ҳанифа авлиёуллоҳлардандир! Агар Аллоҳ таолодан жанг эълони бўлар экан, Аллоҳ неъматларининг энг улуғи имон қандай сақланиб қолади?! Шунинг учун, айтганим содир бўлди!” (Мавлоно Довуд Ғазнавийнинг китоби).

Аллоҳда паноҳ сўраймиз!

Худовандо, бизларни беадаблардан ўзинг асра! Бизларни адаблилар билан бирга ҳашр қил! Аллоҳдан ўзга азиз йўқ!

Абу Саид Муҳаммад Амин.

Хотима

Бисмиллаҳир роҳманир роҳийм.

Аллоҳга ҳамд айтамиз, унинг мукаррам расулига, аҳли байтлари ва саҳобаларига салом йўллаймиз.

Эй, исломий биродарлар! Авлиёларнинг этакларидан ўшлаш даркор. Чунки, икки дунё саодати уларнинг этакларига боғланган. Айрим муҳаддислар Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)нинг қуйидаги ҳадисларини ривоят қилганлар: “Меҳрбон авлиёларнинг паноҳларида кун кечиринглар. Чунки, уларда менинг раҳматим бор!”.

Фано мартабасига эришиш ушбу ҳазратларнинг воситасида бўлади. Раҳмат ёмғирининг ёғиши уларнинг баракатидандир. Мусибатларнинг йўқ бўлиши уларнинг ҳоллари сафосидан, дин душманларига нисбатан мусулмонларда фатҳ-нусратнинг ҳосил бўлиши эса улар сабабидан, ризқ ёғилиши уларнинг қадамлари баракасидандир. Саҳоба Уббода разийаллоҳу анҳу анбиёлар саййиди (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)дан қуйидаги ривоятни келтирганлар: “Умматим ичидаги абдоллар ўттиз нафардир. Улар сабабли Ер обод бўлади, улар сабабли ёмғир ёғади, улар сабабли нусрат топасизлар” (Табароний ривояти).

Ибн Асокир (раҳимаҳуллоҳ) ривоятида: “Улар сабабли Ер аҳолисидан бало-офатлар даф қилинади, ғарқ бўлишдан нажот топилади”, дейилган (“ал-Амн ва-л-уло”).

Билингки, авлиёлар билан муомала қилиш Холиқ билан муомала қилмоқ демакдир. Зотан, “Кимки менинг валийимга душманлик қилса, мен унга уруш эълон қиламан!” ҳадис шунга далолат қилади.

Азизим! Ҳар қандай кимса, гарчи у ит бўлса ҳам, авлиёларнинг этагини тутса, жаннатга киради. Аллома Ҳаққий (раҳимаҳуллоҳ) “Руҳ ул-баён” тафсирида Ибн Муқотил (раҳимаҳуллоҳ)нинг: “Асҳоби Каҳфнинг ити мўъминларга кўшилиб жаннатга киради”, деган гапларини келтирганлар. Яна “Руҳ ул-баён”да Шайх Саъдий (раҳимаҳуллоҳ) нинг шеъри келтирилган:

Саги асҳоби каҳф рўзе чанд,

Пайи некон гирифт-у мардум шуд.

(Асҳоби каҳфнинг ити бир неча кун яхши инсонлар отидан юриб, одамга “айланди”).

Нақл қилишларича, асҳоби каҳфнинг ити одамлар билан бирга қўчқор шаклида жаннатга киради (“Руҳ ул-баён”, 5-жилд).

Билгинки, авлиёларга муҳаббат қилмоқ ибодатдир. Имом Ёфиъий (раҳимаҳуллоҳ) Шоҳ Шужоъ Кирмоний (қуддиса сирруҳу)нинг гапини келтирганлар: “Банда Раҳмоннинг авлиёларига муҳаббат қилганчалик улуғроқ ибодат қилган эмас!” (“Равз ар-раёҳин”).

Билгинки, авлиёларга мункир бўлиш уларнинг баракасидан маҳрум қолишдир. Уларга нафрат қилувчининг ўлиш вақти имонсиз қолишидан хавф қиламиз. Аллоҳ сақласин, Аллоҳ асрасин!

Имом Ёфиъий (раҳимаҳуллоҳ): “Шайхлар айтишганки, солиҳ зотларни инкор қилувчининг энг кам уқубати уларнинг баракасидан маҳрум бўлишидир. Унинг оқибати бехайр бўлишидан қўрқилади”, деганлар (“Равз ар-раёҳин”).

Шу сабабдан Аллоҳнинг маҳбуб дўстларига таъна қилувчилар дунёдан имонсиз кетадилар. Ўтган саҳифаларда Амритсарлик Мавлавий Абдулалийнинг воқеаси бунга мисол бўла олади.

Иккинчи воқеани Ажмирлик машойихлар шайхи, Ҳинд олими Саййид Муиниддин Чиштий (қуддиса сирруҳу) нақл қилганлар:

Ўтган замонда бир кимса Аллоҳнинг дўстларига адоват қилиб, авлиёлардан нафратланиб юрар экан. Ҳасад юзасидан бирорта аҳлуллоҳни – сўфийни кўрса, ундан юз ўгирарди. У вафот қилгандан кейин қабрга қўйилганда юзи қибладан бурилиб қолаверди. Ғоибдан овоз келди: “Эй, мусулмонлар! Нимага машаққат чекасизлар. Унинг юзи қиблага асло юзланмайди. Чунки, у дунёда дўстларимдан юз ўгирганди. Кимки менинг раҳматимдан юз ўгирса, у малъун бўлади. Қиёматда чўчқа суратида тирилади” (“Далил ал-орифин”).

Ҳасбуналлоҳ, ва неъма-л-Вакил!

Санжор шаҳрида бир киши авлиёуллоҳларга таъна қилиб юрарди. У ўлим тўшагида бемор ётганида, тилига ҳар қандай сўз келарди-ю, лекин, “калимаи тоййиба”ни айта олмасди. Одамлар “калимаи тоййиба”ни қанчалик талқин қилсалар ҳам, лекин фодаси йўқ эди. Ортидан қолаётган қариндошлар жуда ташвишга тушиб қолдилар. Чопиб, Саййид Савод Санжорий (қуддиса сирруҳу)нинг олдига бордилар. Унинг ҳолатини гапириб бердилар. Саййид Савод Санжорий (қуддиса сирруҳу) унинг олдига келиб, муроқаба қилиб ўтирди. Бир муддатдан кейин бошларини кўтариб, беморга меҳрбонлик билан қарадилар. Ўша кимса такрор-такрор калимасини айтар эди. Саййид Савод Санжорий (қуддиса сирруҳу): “Бу кимса авлиёуллоҳларга беадаб ҳолда таъна қилаверар экан. Шунинг учун “калимаи тоййиба”ни тилидан чиқишини ман қилинган. Мен муроқабада ўтириб, Аллоҳ таолога арз қилдим. Агар авлиёлар уни кечирса, уларнинг ҳурмати ҳаққи, мен ҳам албатта ундан рози бўламан, дедим. Шунда менга Хожа Маъруф Кархий, Хожа Сарий Сақатий, Хожа Жунайд Бағдодий, Хожа Боязид Бастомий (ризвонуллоҳи алайҳи ажмаъин) руҳлари кўрсатилди. Мен улар олдида буни авф қилишини сўрадим. Улар авф қилдилар. Ўзимга келиб, кўзимни очсам, бу бечора “калимаи тоййиба”ни тилида айтар эди”, дедилар. Шунда, ўша кимса: “Сиз менга “калимаи тоййиба”ни талқин қилсангиз, мен сизнинг орқангиздан уни такрор қилсам. Мен беадаб эдим, тавба қилдим, мени авлиёуллоҳлар кечирсин!”, деди. Сўнг унинг юзи нурга чўмди, “Мени авлиёлар кечирибди!”, деди ва калимаи шаҳодатни такрор-такрор айтиб, дунёдан ўтди (“Қалоид ал-жавоҳир”.ю 255-бет).

Азизим! Тафаккур қилиб, мазкур воқеадан ибрат олмоқ лозим. Чуқур ўйлаб кўринг, бу кимса улуғ авлиёларга беадаблик қилгани боис дунёдан имонсиз кетишига оз қолди. Иккинчидан, Аллоҳ таолонинг унга раҳмати ёғилди, лекин бу авлиёнинг воситаси билан бўлди. Учинчидан, Аллоҳ таоло мутлақ ихтиёрлидир, мутлақ ирода соҳибидир, барчадан беҳожатдир. Нимани хоҳласа, ўз иродасига кўра амалга оширади. Бироқ, унинг муҳаббатининг қонуни шуки, дўст ва маҳбублар рози бўлмаса, у ҳам рози бўлмайди. Яна шуни ўйлаш керак: ҳамма жойда ҳам комил валийни излаб топиш мушкил. Улуғ авлиёлардан авф сўраб бера оладиган авлиёни топиш мушкил!

Бунинг акси ўлароқ, авлиёларга муҳаббат қилган ва уларга нисбатан ақидаси тўғри бўлиб, адаб сақлаганлар, Аллоҳ таолонинг фазли билан дунёдан имон билан кетадилар, улар дунёда ҳам, гўрда ҳам, қиёматда ҳам саодатли бўладилар. Бу ерда бир қанча ҳикоятларни келтираман, уларни ўқиб, ибрат олинг:

  1. Ўта кетган фосиқ киши бор эди. Дажла дарёсига бориб, юз-қўлини ювмоқчи бўлиб турди. Аҳли исломнинг имоми Аҳмад ибн Ҳанбал (раҳимаҳуллоҳ)ни пастроқда таҳорат олаётганини кўриб қолди. У ўз-ўзига: “Мен бу ерда юз-қўлимни ювсам, ювиндим мусулмонлар имомига оқиб бориши жуда беадаблик бўлади”, деб туриб, секин Аҳмад ибн Ҳанбал (раҳимаҳуллоҳ) таҳорат қилаётган жойдан пастроққа бориб, юз-қўлини ювиб, уйига қайтиб кетди. У вафот қилганидан сўнг солиҳ инсонлардан бири уни тушида кўрди. Ундан: “Сенга қандай муомала қилдилар?”, деб сўради. У: “Юз шукр, мени мағфират қилдилар”, деди. Унинг сабабини сўраганда, “Бунинг сабаби, мен Имом Аҳмад ибн Ҳанбалга қилган эҳтиром ва одобимдир”, деб туриб, воқеани сўзлаб берди (“Тазкират ул-авлиё”).
  2. Шайхулислом Хожа Фаридуддин Ганжишакар (қуддиса сирруҳу) айтиб берганлар: Мўлтонда бир фосиқ кимса вафот қилгандан кейин бир киши уни тушида кўрди. Ундан: “Сенга қандай муомала қилдилар?”, деб сўради. У: “Мени мағфират қилдилар”, деди. Унинг сабабини сўраганда, “Бир куни Хожа Баҳоулҳақ Закариё Мўлтонийнинг кетаётганларини кўриб қолдим. Мен дарҳол бориб, унинг қўлини ўпгандим. Шунга менинг барча гуноҳимни кечирдилар”, деди (“Хулосат ул-орифин”).
  3. Фосиқ, фожир ва бадкирдор шахс бор эди. У шу даражада эдики, одамлар унга “Бадбахт” деб ном қўйиб олган эдилар. Бир куни у хожалар хожаси саййид ут-тоифа Жунайд Бағдодий (қуддиса сирруҳу)нинг ҳузурига бориб ўтирди. Дастурхон атрофида у зотнинг бир-икки хизматини қилди. У зотнинг ҳузуридан чиқиб кетгандан сўнг бир киши уни “Бадбахт” деб чақирди. Ғоибдан овоз эшитилди: “Уни “Бадбахт” деб атама! Чунки, у менинг валийим Жунайд Бағдодийнинг ҳузурида бир муддат ўтирди. Кимки унинг хизматида бўлса, у бадбахт эмас, бахтли инсон бўлади!” (“Зикри хайр”).
  4. Мағриб мамлакатидан бир киши бор эди. У султон ул-орифин Хожа Боязид Бастомий (қуддиса сирруҳу) ходимларидан эди. Хожа Боязид Бастомий (қуддиса сирруҳу) вафотида кейин у дўстлари билан ўтирган эди, даврада вафот қилган киши учун аввалги кеча энг оғири бўлиши, Мункар-Накирнинг саволига берилган жавобга қараб муомала қилиниши тўғрисида гап айланиб қолди. Ўша мағриблик киши: “Ўша ҳолат юз берганда, мен нима деб жавоб беришимни биласизми?”, деди. Унинг дўстлари: “Сенинг нима жавоб беришингни биз қаердан биламиз?!”, дейишди. У: “Агар буни билишни хоҳласангиз, мен ўлсам, гўримга келинглар!”, деди. Бир куни ажали етиб, ўша мағриблик вафот топди. Мусулмонлар уни қабрга дафн қилиб орқага қайтишди. Унинг гапини эшитган дўстлари қайтиб кетишмади, қабр олдида ўтириб олишди. Аллоҳ таоло ўша ходимнинг айтганини ижобат қилиб, дўстлар нима бўлишини ўз қулоқлари билан эшитишлари учун барча пардаларни очиб ташлади. Бир вақт, Мункар-Накир кириб келдилар ва ўша кишидан “Раббинг ким?”, деб сўрадилар. Мағриблик ходим уларга жавоб бериб, “Эй, Аллоҳнинг фаришталари! Сизлар мендан савол сўрайсиз, мен бўлсам Хожа Бастомийнинг чопонини кўтариб юрганман!”, деди. Унинг тилидан Хожа Бастомий (қуддиса сирруҳу)нинг номи чиққан заҳоти Аллоҳдан нидо келди: “Эй, фаришталарим! Уни тинч қўйинглар. У бизнинг дўстимизнинг номини тилга олди”. Фаришталар у ердан чиқиб кетдилар. У мағфират қилинди (“Руҳ ул-баён” тафсири, 90-бет).

Биродарлар, буни чуқур ўйласангиз, дилингизда Аллоҳнинг авлиёларининг мақом-мартабаси ўрнашади. Сизлар саодатманд бўласиз. Тафаккур қилинг, валийуллоҳга мансуб биргина чопоннинг баракасидан не чоғлик инъомлар ҳосил бўлди? Валийнинг ўзи нақадар барака ва инъомлар ҳосил қилишини ўйланг. Ана энди, ўйланг: авлиёуллоҳларнинг валийлик мартабасига етишувига сабабчи бўлган оламларга раҳмат бўлмиш Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) нақадар раҳмат, баракат ва содатга боисдирлар!

  1. Яҳё Аммор вафот топганидан кейин уни тушда кўрдилар. “Сенинг ҳолинг қандай?”, деб сўрашди. У бундай деди: “Аллоҳ таоло менга хитоб қилиб, “Эй, Яҳё! Мен сенни жуда қаттиқ жавобгар қилмоқчи эдим. Лекин, сен бир куни бир мажлисда шундай гапирдингки, ўша гапингдан у ерда ўтирган дўстларимдан бири жудаям хурсанд бўлди ва шодланди. шунинг учун сени мағфират қилдим!” (“Тазкират ул-авлиё” муқаддимаси).
  2. Қутбулиршод Ғавси Аъзам Саййид Абдулқодир ал-Жийлоний (қуддиса сирруҳу)нинг ходимларидан бири киши бор эди. Ғавси Аъзамнинг кийимлари ювиш унинг зиммасида эди. У вафот топганида, қабрига Мункар-Накир кириб келди. Ундан: “Парвардигоринг ким?” деб сўрадилар. У: “Мен фақат шуни биламанки, Ғавси Аъзамнинг кийимларини беш йил давомида ювиш билан машғул бўлдим!”, деди. Уни эшитган фаришталар Аллоҳ субҳонаҳу ва таолонинг ҳукми билан қабрни тарк қилдилар (“Малфузоти Хожа Фазлурраҳмон Муродободий”).

Юқоридаги олтита ҳикоятни ўқиган айрим кишилар: “Бизга ҳикоятлардан эмас, Қуръон ва ҳадисдан далил кўрсат!”, дейишлари мумкин. “Уларнинг отаси солиҳ эди” деган мазмундаги ояти карима шунга ишора қилади. Яна Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)нинг ҳадисларига келсак, Абу Саид ал-Худрий (разийаллоҳу анҳу) ривоят қилган ҳадисни айта оламиз. Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) марҳамат қилганлар:

Ўтган умматлар орасида фосиқ ва фожир бир кимса бор эди. У 99 нафар одамни ноҳақ ўлдирган эди. Бир куни у: “Мени давримизнинг энг олими олдига олиб боринглар. Мен тавба қилмоқчиман!”, деди. Уни бир роҳибнинг олдига олиб келдилар. Ўша кимса: “Мен гуноҳкор ва хатокор инсонман. Менинг қўлимдан 99 нафар одам ноҳақ ўлиб кетган. Менинг тавбам қабул бўладими ёки йўқми?”, деди. Ўша олим: “Йўқ, тавбанг ҳаргиз қабул бўлмайди!”, деди. Ўша кимса ғазабланиб, ўша олимнинг гарданига шамшир солди ва ўлдирди. Шу билан у юз нафар одамни ноҳақ ўлдирди. Бир неча кунлар ўтиб, ўз ишидан пушаймон бўлди. Яна одамлардан энг олим кишини сўради. Одамлар кўрсатган эътиқоди тўғри олимнинг ҳузурига йўллашди. Мазкур кимса: “Мен гуноҳкор, юзи қора кимсаман. Менинг қўлимда юз нафар инсон ноҳақ ўлган. Менинг тавбам қабул бўладими ёки йўқми?”, деб сўради. Дин олими унга: “Албатта, тавбанг қабул бўлади. Ким ҳам меҳрбон Аллоҳнинг раҳматига тўсиқ бўла оларди?! Сен фалон қишлоққа бор. У ерда Аллоҳнинг дўстлари ва соф бандалари бор. Улар Раҳмонга ибодат қилиш билан машғуллар. У ерга бориб, Аллоҳга ибодат қил!”, деди. Мазкур киши ўша қишлоққа равона бўлди. Бу икки қишлоқнинг қоқ ўртасига етиб келганида, ўлим фариштаси Азроил (алайҳиссалом) келиб, унинг жонини олди. Шу ерда ҳар икки гуруҳ фаришталар – раҳмат ва азоб фаришталари тортишиб қолишди. Раҳмат фаришталари: “Биз буни жаннатга олиб кетамиз. Чунки, у тавба қилиш мақсадида Аллоҳ томон кетаётувди”, дейишди. Азоб фаришталари эса: “Биз буни дўзахга олиб кетамиз. Бу ҳеч ҳам яхшилик қилган эмас!”, дейишди. Фаришталарнинг тортишуви жанжал даражасига чиқди. Шу вақт, Аллоҳ таоло ир фаришта юборди. Барча фаришталар унинг ҳукмига кўнадиган бўлди. У: “Ҳар икки қишлоқ орасидаги масофани ўлчанг. Агар келаётган қишлоғи яқин бўлса, уни азоб фаришталари олиб кетади. Агар тавба қилиш учун кетаётган Аллоҳнинг дўстлари бор қишлоқ ораси яқин бўлса, у ҳолда уни раҳмат фаришталари ўзлари билан бирга олиб кетади”, деб ҳукм чиқарди. У ҳар икки қишлоқнинг қоқ ўртасида вафот топган эди. Бироқ, Аллоҳ таоло келаётган қишлоқ масофасидан бир парчасига узайишни, кетаётган қишлоқ масофасидан бир парчасига эса қисқаришни амр этди. Масофалар ўлчанган вақтда тавба қилиш учун кетаётган, Аллоҳ таолонинг дўстлари ибодат билан машғул қишлоқ ораси бир қарич яқин бўлиб чиқди. Ўша гуноҳкор шу жиҳатдан, яъни Аллоҳнинг дўстларига нисбати бўлгани боисидан мағфират қилинди, ўша қишлоқда яшовчилар қаторидан жой олди (“Риёз ус-солиҳин”, “Саҳиҳи Бухорий”, “Саҳиҳи Муслим”, “Мишкоти шариф”).

Бу муборак ҳадисдан бир қанча ибратомуз ҳикматлар ҳосил бўлади. Аввало, авлиёларнинг мақоми Аллоҳ субҳонаҳу ва таолонинг ҳузурида нақадар аҳамиятли экан. Иккинчидан, мансублик мартабаси худди ўша нисбатдаги киши каби бўлади. Учинчидан, меҳмон азиз бўлганидек унинг сабабкори ҳам азиздир!

Ушбу муборак ҳадис ва ҳикоятлардан равшан бўлдики, Аллоҳ таолонинг дўстларига ақидани тўғри қилиш, уларга муҳаббат қилиш абадий саодатдир. Унинг акси эса, Аллоҳнинг дўстларига беадаблик қилмоқ икки дунёда хор-зорликдир. Бу ҳақида аҳли ҳадис бўлмиш Абдулали Амритсарий ҳикоясида сўз юритилди. Энг таажжубланарлиси, улар бу беадабликни ва ахлоқсизликка “тавҳид” деб ном қўйиб олишган.

Ла ҳавла ва ла қуввата илла биллаҳи-л-ъалиййи-л-ъазим!

“Зикри хайр” номли китобда келтирилган. Бир куни саййидуттоифа Хожа Жунайд Бағдодий (қуддиса сирруҳу)нинг дилига Иблис билан учрашиш орзуси тушди. Аллоҳ таолога дуо қилди. У зотнинг дуоси қабул бўлди. Бир куни масжиддан чиққан эди, рўпарасидан бир кимса чиқиб қолди. У зот қўрқиб кетиб, унинг кимлигини сўради. “Мен сенинг муродингман. Яъни, Иблисман!”, деди. Жунайд Бағдодий (қуддиса сирруҳу) унга: “Эй, Иблис! Сени одамзотга сажда қилишдан нима ман қилди?”, деди. Иблис (алайҳиллаъна) жавоб бериб, “Тавҳид ман қилди!”, деди. Жунайд Бағдодий (қуддиса сирруҳу) бу жавобдан ҳайратга тушди. Лекин, Аллоҳ таолонинг тавфиқи ёр бўлиб, бундай деди: “Эй, каззоб! Ёлғон гапирдинг! Эй, мардуд! Агар сен Аллоҳ таолога ҳақиқий банда бўлганингда, унинг ҳукмидан бўлйин товламаган бўлардинг!”. Иблис бу гапни эшитиб, “Мен куйдим. Мен куйдим!”, дея учиб кетди (“Зикри хайр”).

Бу ҳикоятдан кундек равшан бўлдики, тавҳид икки хил бўлар экан: тавҳиди малакий ва тавҳиди шайтоний. Бу дунёда ҳар икки гуруҳ ҳам мавжуд. Раҳмон гуруҳи ва шайтон гуруҳи. Аллоҳ таоло ҳам бу икки гуруҳ ҳақида Қуръони каримда айтиб ўтган. Биринчи гуруҳ: “Кимки Аллоҳни, Расулни ва имон келтирганларни дўст тутса, албатта, Аллоҳнинг (бу) ҳизби чинакам ғолиблардир”. Иккинчи гуруҳ: “Уларни шайтон эгаллаб олиб, уларга Аллоҳнинг зикрини унуттирди. Ана ўшалар шайтоннинг ҳизби (гуруҳи)дирлар. Огоҳ бўлингки, албатта, шайтоннинг ҳизби зиён кўрувчидир!”.

Демак, биринчи гуруҳнинг қўлида “тавҳиди малакий” мавжуд. Иккинчи гуруҳнинг қўлида эса “тавҳиди шайтоний” бор. Иблиси лаиннинг ўзи Жунайд Бағдодий (қуддиса сирруҳу) нинг олдида бунга иқрор бўлди ва “Мени тавҳид гумроҳ қилди!”, деди. Бу гуруҳ энг аввало бир қанча ҳийлалар билан мусулмонларни ўз гуруҳларига киритиб оладилар. Улар мўъминларга: “Авлиё ва сўфийлардан узоқ бўлинг. Уларнинг гапларини инобатга олманг!”, деб ўргатадилар (“Тақвият ул-имон”).

Ҳолбуки, авлиёуллоҳларнинг гаплари имонни мустаҳкамловчи омилдир. Уларнинг ҳкиматлари Аллоҳ таолонинг маърифатини ҳосил қилувчидир. Яна “Аллоҳнинг китобидан таълим олинг, бошқаларнинг китобларини қўйинг!”, дейдилар (“Тақвият ул-имон”).

Ҳолбуки, бошқаларга таслим бўлиш имоннинг шартларидан биридир. Қуръонда: “Барчаси Аллоҳга, унинг фаишталарига, китобларига ва пайғамбарларига имон келтирдилар”, дейилган.

Анавилар эса мўъмин-мусулмонларни авлиёларнинг давраларидан узоқлаштирадилар ва шайтоний жамоатларига жалб қиладилар. Чунки, ким авлиёлар даврасини кўрган бўлса, у шайтоннинг макр-ҳийлаларидан омонда бўлади. Кимки авлиёларнинг этагидан қўлини тортса, ундан Аллоҳ таолонинг раҳмати безор бўлади. Ундайларни шайтоннинг гуруҳига киритиш осонроқ бўлиб қолади.

Азизим! Сен шайтоний тавҳиддан узоқ бўл, узоқ бўл, узоқ бўл! Гўрда ҳасрат билан чапак чалиб қолишдан нима фойда?! Тургин-да, Аллоҳнинг дўстлари ва маҳбубларининг қўлини тут. Токи, уларнинг сабабидан жаннатга киргайсан!

Бизнинг мурод насиҳат қилмоқ эди,

Ҳавола Аллоҳга этмоғ-у кетмоқ эди!

Дуои хайр

Худовандо, эй зулжалол вал-икром! Бизларга одоб-ахлоқ тавфиқини бер! Эй, Парвардигор! Бизларга ўзингнинг дўстлар ва маҳбубларингга муҳаббат қилмоқ насибасини бер! Уларга нисбатан беадаблик ва ахлоқсизлик қилмоқдан ўзинг асра! Чунки, беадаблик икки дунёда хорликдир. Эй, Аллоҳ! Кимки Сенинг дўстларингга муҳаббат қилган бўлса, у Сенинг ўзингга муҳаббат қилган бўлади. Кимки Сенинг дўстларингни икром қилган бўлса, Сенга икром кўрсатган бўлади. Бу ҳабибинг, раҳматан лил-оламин шафеъи музнибин (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)нинг воситасида бизларга маълум қилинган: “Соқоли оқарган мусулмонни икром қилиш, ғулувга кетмаган ва жафо ҳам қилмаган Қуръон қорисини ҳурмат этиш ҳамда адолатли подшоҳни икром этиш Аллоҳни улуғлаш жумласидандир!” (“Мишкоти шариф”).

Худовандо, кимки Сенинг дўстларингни рози қилса, демак у Сени рози қилибди. Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам): “Ким отасини рози қилса, у Аллоҳ таолони рози қилибди!”, деганлар. Ҳолбуки, ота билан боланинг орасида ота-болалик нисбати бор, холос. Авлиёуллоҳларни рози қилган кимса эса Сени рози қилиши ундан кўра яхшироқ бўлиши, шубҳасиздир.

Худовандо, бизни авлиёларга муҳаббатли айла ва қиёматда улар билан бирга қил!

Солиҳларни севаман, гарчи улардан эмасман!

Шояд, Аллоҳ мени яхши инсон қилса!

Китобни PDF вариантини юклаб олиш!

Фақир Абу Саид Муҳаммад Амин.

25 зулқаъда, 1408 ҳижрий йил.

 

 

 

 

Яна бўлимга тегишли...

Фикр билдиринг

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *