Косонийнинг эътиқод рисоласи

Рисолани .pdf форматда юклаб олиш

Lotin alifbosida

Ақида билмаган шайтона элдур,

Агар минг йил амал деб қилса елдур.

Сўфи Оллоҳёр

بسم الله الرحمن الرحيم

الإعتقاد للكاسانى

КОСОНИЙНИНГ ЭЪТИҚОД РИСОЛАСИ

Кириш сўзи.

Ақиданинг луғатдаги маъноси – бир нарсани ҳақ деб билиб, қалбда маҳкам тутмоқликдир. Ақиданинг ақоид илми истелоҳидаги маъноси эса мусулмонлар ҳақ ва тўғри деб ишониб, эътиқод қиладиган масалалардир. Масалан, ўлимнинг ҳақлигига, ўлимдан сўнг қайта тирилишга, қабрдаги савол-жавобга ишониш каби масалалар ақида деб аталади.

Дарҳақиқат, ақида –бу, исломнинг асосий пойдевори бўлиб, унинг саҳиҳ ва соғлом бўлиши ўта муҳимдир. Зеро, ақида бирлиги жамиятдаги бирликка сабаб бўлади, одамларнинг маслаклари ва ғоялари битта бўлгани учун ҳам ўзаро ихтилофга боришмайди.

Муқаддас ислом динимиздаги ягона ва энг тўғри ақида – бу, Аҳли Сунна вал-Жамоа ақидасидир. Зеро, кишининг ақидаси тўғри бўлса, унинг юрадиган йўли тўғри бўлади. Ақидаси тўғри бўлган одам яхшиликларнинг эшигини очгувчи, ёмонликларнинг эшикларини ёпгувчи калит сингари бўлади.

 Қолаверса, кишининг ақидаси бузуқ бўлса, у қилган амалларнинг кўплиги унга фойда бермайди. Соғлом ақида билан бажарилган озгина амалнинг савоби бузуқ ақида билан бажарилган кўпдан-кўп амалларнинг савобига тенг бўла олади. Зеро, улуғларимиздан бирлари бўлмиш Сўфи Оллоҳёр: Ақида билмаган шайтона элдур, Агар минг йил амал деб қилса елдур, деганида жуда ҳам тўғри гапирган.

Ақидаси бузуқ кишилар эса ўзларидан бошқа ҳаммани тўғри диндан оғишган, залолатга кетган ва ҳоказолар деб билгани учун фақат ва фақат ўзларини ҳақ йўлда деб билишади. Ундай кимсаларнинг турган турмушлари ёмонлик, ҳар бир сўзлари жамият ичига битта фитна уруғи бўлиб сочилади, қаерга бормасинлар, ўзларидан кейин албатта бирон бир ихтилоф қолдириб кетадилар.

Бугунги глобал замонда ҳали диний адабиётлар орқали, ҳали инернет тармоғи орқали турли хил ёт ғоя ва  ақидалар аҳли Сунна вал-Жамоа ақидаси номи остида тарғиб қилиб келинмоқда. Бундай тарғиботлар, афсуслар бўлсин-ки,  ўзининг аччиқ самарасини бермоқда, албатта.

Ана шундай ёт ғоя ва ақидаларга алданиб қолишнинг олдини олиш мақсадида, аввало, Аҳли Сунна вал-Жамоа ақидаси билан яқиндан танишиб чиқишимиз лозим бўлади.

“Уламолар томонидан нажот топувчи йўналиш бу “Аҳли Сунна вал-Жамоа” эканига иттифоқ қилинган. “Аҳли Сунна” дегани Муҳаммад (а.с.) суннатларига эргашувчилар ва “вал-Жамоа” сўзи эса мусулмонларнинг кўпчилиги ортидан юрувчиларни англатади. Демак, “Аҳли Сунна вал-Жамоа” –суннатга ва жамоага эргашувчилардир. Ҳақиқатан, бугунги кунда мусулмонларнинг аксари, яъни 92,5 фоизи “Аҳли Сунна вал-Жамоа”га мансубдир”.[1] Маълумки, исломда эътироф этилган тўртта фиқҳий мазҳаблар бор. Булар: ҳанафийлик,[2] шофеийлик,[3] моликийлик[4] ва ҳанбалийлик[5] мазҳаблари. Динимизда  эътироф этилган ақидавий мазҳаблар эса иккитани ташкил этади. Булар ашъарийлик[6] ва мотуридийлик.[7] Юқоридаги тўрт фиқҳий мазҳаблардан аввалги учтаси ашъарийлик мазҳабида бўлсалар, ҳанафийлик мазҳабидаги мусулмонлар мотуридийлик  мазҳаби асосида яшаб келмоқдалар.

Мана шу икки мўътабар йўналишдан бошқа ҳар қандай ақидавий йўналиш, номи ҳар қанча жарангдор бўлишидан қатъий назар, нотўғридир! 

Кейинги пайтларда диёримизга кириб келаётган ҳар хил ёт ақидалар ва фитналарнинг олдини олиш учун ҳам Косонийнинг мана шу рисоласига ўхшаган асарларни ўқиб, уқиб, уларга амал қилишга ва ундан сўнг мусулмонлар жамиятига кенг тарғиб қилишга жуда ҳам муҳтожмиз. Аллоҳ таоло барчамизга Ўзининг ҳузуридан бўлган ҳидоятни насиб айлаган бўлсин!

قال مولانا الشيخ الإمام الأجل الحبر الكامل إمام الهدى علاءالدين صدر الإسلام و المسلمين رئيس أهل السنة أبو بكر بن مسعود بن أحمد الكاسانى رحمة الله عليه و رضى عنه و عن والديه:

Шайх жанобимиз, улуғ имом, етук олим, ҳидоят пешвоси, динни юксалтиргувчи, ислом ва мусулмонларнинг етакчиси, Аҳли Суннанинг раиси Абу Бакр ибн Масъуд ибн Аҳмад ал-Косоний (у кишига Аллоҳнинг раҳмати бўлсин ҳамда у кишидан ва у кишининг ота-оналаридан Аллоҳ рози бўлсин!) шундай дейди:

الحمد لله الملك المحمود المالك المعبود المنزه عن الجهات و الحدود المقدس عن الوالد و المولود جل عن الشريك و الوزير وتعالى عن الشبيه و النظير ليس كمثله شيئ و هو السميع البصير

Аллоҳга ҳамду санолар бўлсин! У подшоҳи мутлақ, (доимий тарзда) мақтовга сазовор, халоиқларнинг эгаси, маъбуди, жиҳат ва ҳудудлардан холи, ота(си) ва фарзанд(и бўлиш)дан покдир. (Ўзига) шерик ва вазир (тутиш)дан олийдир. Тенг(и) ва назир(и) (бўлиш)дан юксакдир. Унинг ўхшаши йўқдир ва У эшитгувчи ҳамда кўргувчидир.

والصلاة على سيد الأنبياء و تاج الأتقياء و على آله و أصحابه الأزكياء الأصفياء

         Анбиёларнинг улуғи, тақводорларнинг тожига, у зотнинг аҳли байтлари ва соф (табиатли) ва танлаб олинган саҳобаларига саловотлар бўлсин!

و بعدُ

         فإنه لا سعى عند الله تعالى إلا من هداية العباد إلى سبيل الرشاد و الإبانة لهم عن المرضى من الإعتقاد و هو إعتقاد (أهل) السنة و الجماعة

Сўнгра:

Шубҳасиз, Аллоҳ таолонинг ҳузурида бандаларни тўғри йўлга бошлаш, уларга тўғри эътиқод – Аҳли Сунна вал-Жамоанинг ақидасини тушунтириб беришдан кўра (афзалроқ) саъй-ҳаракат йўқдир.

إذ به ينال خير الدارين و سعادة المحلين فمن تمسك به فقد اتبع الهدى ومن حاد عنه فقد ضل و غوى

Чунки (фақатгина) у билан икки оламнинг яхшилигига ва икки дунёнинг саодатига эришилади. Бас, ким уни ушласа, ҳидоятга эргашган бўлур ва ким ундан юз ўгирса, залолат ва туғёнга кетган бўлур.

فجمعت اعتقاد (أهل) السنة و الجماعة صافيا عن كدر البدعة و شوب الضلالة

Шундай қилиб, мен бидъат лойқалари ва залолат доғларидан покиза ҳолдаги Аҳли Сунна вал-Жамоанинг ақидасини жам қилдим.

و عملته مختصرا ليسهل حفظه و يعم نفعه راجيا أن يكون ذكرا لى فى الدنيا و ذخرا لى فى العقبى سميته المعتمد من المعتقد

Бу  дунёда мендан ёдгорлик, охиратда мен учун захира бўлишини умид қилган ҳолда ёдлаш осон бўлсин ва ҳаммага манфаати етсин учун уни мухтасар (рисола) қилдим ҳамда уни “Ал-Муътамад минал-муътақад”, (Ақидага оид ишончли рисола) деб номладим.

فأقول و بالله التوفيق

اعلموا رحمكم الله أن ما سوى الله تعالى مخلوق الله

Бас, Аллоҳнинг тавфиқи билан шундай дейман:

Билингким, Аллоҳ сизларни марҳамат қилсин, албатта, Аллоҳдан бошқа нарсалар Аллоҳнинг махлуқи(яратгани)дир.

النور و الظلمة والسموات وما فيها من الشمس و القمر و النجوم والأرضون وما عليها من الجبال و البحار و الأشجار و أنواع النبات و أصناف الحيونات الضار منها و النافع لم يكن شئ من ذلك فكان بتكوين الله

Ёруғлик, зулмат, осмонлар, ундаги қуёш, ой ва юлдузлар, ер, ундаги тоғлар, дарёлар, дарахтлар, ҳар турлик набототлар, ҳар хил ҳайвонотлар, уларнинг зарарлиси ҳам, фойдалиси ҳам, ана шулардан бирортаси (аввал) мавжуд эмас эди. Бас, (улар) Аллоҳнинг яратиши билан мавжуд бўлдилар.

ولم يكن شئ من ذلك قبل كونه بتكوين الله أصل و مادة بل كون ذلك كله بلا أصل و لا مادة

Ана шулардан бирортаси Аллоҳ уларни яратиши билан вужудга келишидан олдин бор эмас эди. Балки, (Аллоҳ) ана ўша нарсаларнинг барчасини (аввалдан бор бўлган) аслсиз ва (аввалдан бор бўлган) моддасиз пайдо қилди.

و كذلك الجنة و النار والعرش والكرسى و اللوح و القلم و الملائكة و الجن و الشياطين لم يكن شئ من ذلك فكان بتكوين الله.

Шунингдек, жаннат, дўзах, Арш, Курсий, Лавҳ, Қалам, фаришталар, жинлар ва шайтонлар ҳам. Ана шулардан бирор нарса мавжуд эмас эди. Бас, улар Аллоҳнинг яратиши билан бор бўлдилар.

و كذا صفات هذه الأشياء من الحركة و السكون و الإجتماع و الإفتراق و الألوان و الطعوم و الروائح و العلم و الجهل و القدرة و العجز و السمع و الصمم و البصر و العمى و النطق و البكم و الصحة و المرض و الحيوة و الموت كلها مخلوقة الله.

Шунингдек, ана шу нарсаларнинг ҳаракатланиш, ҳаракатсиз жим туриш, бирлашиш, парчаланиш, ранглар, таъмлар, ҳидлар, илм, жоҳиллик, қодирлик, ожизлик, эшитиш, кўриш, кўзи ожизлик, гапириш, гунглик, саломатлик, касаллик, тириклик ва ўлим сингари барча сифатлари ҳам Аллоҳнинг яратиб қўйганидир.

  و كذا أفعال العباد و هى أكسابهم و إن كانت أفعالهم حقيقة على طريق الإختيار لا الجبر حتى يتعلق بها الأمر و النهى و المدح و الذم و الوعد و الوعيد فهى مخلوقة الله كما قال عز و جل «الله خالق كل شئ»

Шунингдек, бандаларнинг амаллари яъни, уларнинг касб қилган ишлари аслида уларнинг мажбуран эмас (балки) ихтиёрий тарзда бажарган амаллари бўлса ҳам. (Мажбуран эмас, ихтиёрий тарзда экани) токи ўша амалларга буйруқ, қайтариқ, мақтов, мазаммат қилиш, (жаннат билан мукофотлаш) ваъдаси ва (дўзах билан азоблаш) таҳдиди (сингари аҳкомлар)ни боғлаш (мумкин бўлсин). Бас, у амалларнинг барчаси Аллоҳ таоло: “Аллоҳ барча нарсанинг яратгувчисидир”(Зумар сураси, 62), деб айтганидек, Аллоҳнинг яратганидир.

 و فى الجملة ما لم يكن فكان فهو مخلوق الله لم يخلق غير الله شيئا كما قال هل من خالق غير الله

Хуллас, (аввалда) бор бўлмай кейин бор бўлган ҳамма нарса Аллоҳнинг яратганидир. Аллоҳдан ўзга ҳеч ким ҳеч нарсани яратган эмасдир. Чунончи, Аллоҳ таоло: “Аллоҳдан бошқа сизларга осмон ва ердан ризқ берадиган холиқ борми?”(Фотир сураси, 3), дегандир.

و لله تعالى فى خلق كل شئ من ذلك حكمة علم العباد أو لم يعلموا لا يسئل عما يفعل» «يفعل الله ما يشاء و يحكم ما يريد

Ана ўша нарсаларнинг барчасини яратишда, бандалар билсалар ҳам билмаслар ҳам, Аллоҳ таолонинг (Ўз) ҳикмати бордир.  (Аллоҳ) қиладиган иши ҳақида сўроққа тутилмас. У Ўзи хоҳлаган ишини қилади ва Ўзи хоҳлаганидек ҳукм чиқаради.

 و الطاعات و المعاصى بقضاء الله و قدره و إرادته و مشيئته

Тоатлар ва гуноҳлар Аллоҳнинг қазоси ва қадари, хоҳиши ва иродаси биландир.

 غير أن الطاعات كما هى بقضاء الله و قدره و إرادته و مشيئته و هى برضاه و محبته و أمره

Лекин тоатлар Аллоҳнинг қазоси, қадари, хоҳиши ва иродаси билан бўлганидек Унинг розилиги, муҳаббати ҳамда амри билан (бўлади).

 و المعاصى بقضاء الله و قدره و إرادته و مشيئته لكنها ليست برضاه و لا بمحبته و لا بأمره

Гуноҳлар Аллоҳнинг қазоси, қадари, хоҳиши ва иродаси билан (бўлади). Аммо улар Унинг розилиги, муҳаббати ва амри билан (бўлмайди).

 و ما أراد الله أن يكون يكون لا محالة طاعة كان أو معصية و ما أراد أن لا يكون لا يكون معصية كان أو طاعة

Аллоҳ бўлишини ирода қилган ишлар, хоҳ тоат бўлсин хоҳ маъсият, албатта бўлади. У ниманинг бўлмаслигини ирода қилса, хоҳ тоат бўлсин хоҳ маъсият, бўлмайди.

 هو معنى قولنا ما شاء الله كان و ما لم يشأ لم يكن و ما علم الله أنه يكون أراد أن يكون طاعة كان أو معصية و إن نهى عن المعصية

Бу бизнинг “Аллоҳ хоҳлаган иш бўлур ва У хоҳламаган иш бўлмас”, деганимизнинг маъносидир. Аллоҳ бор бўлишини билган нарсанинг бор бўлишини ирода қилгандир. Хоҳ  тоат бўлсин, хоҳ маъсият. (Ҳатто Унинг Ўзи) маъсиятдан қайтариб қўйган бўлса ҳам.

و ما علم أنه لا يكون اراد ان لا يكون معصية كان أو طاعة و إن أمر بالطاعة

Аллоҳ бор бўлишини билган нарсанинг бор бўлишини ирода қилгандир. Хоҳ  тоат бўлсин хоҳ маъсият. (Ҳатто Унинг Ўзи) тоат қилишга амр қилиб қўйган бўлса ҳам.

 فإرادته موافقة لعلمه لا لأمره و نهيه و من هداه الله أى خلق فيه فعل الاهتداء يهتدى و من لم يهده لا يهتدى و ذلك فى مشيئة الله كما قال يضل من يشاء و يهدى من يشاء

Зотан, Унинг иродаси Унинг илмига мувофиқдир. Буйруғи  ёки қайтариғига эмас. Аллоҳ кимни ҳидоят қилса, яъни унда ҳидоят топиш амалини яратиб қўйса, у ҳидоят топади. Ва (Аллоҳ) кимни ҳидоятга бошламаса, ҳидоят топмайди. Бу нарса Аллоҳнинг хоҳиш-иродасидадир. Чунончи, У: “Албатта, Аллоҳ хоҳлаган кимсани залолатга кетказур, хоҳлаган кимсани ҳидоятга солур”, (Фотир сураси, 8) деган.

 و الله تعالى يعطى عبده ما أراد كان فيه صلاح العبد أو لم يكن فرعاية صلاح العبد ليست بواجبة على الله تعالى

Ва Аллоҳ таоло Ўзининг бандасига Ўзи истаганини ато қилур. У нарсада банданинг манфаати бўлсин ёки бўлмасин (барибир). Зотан, банданинг манфаатини эътиборга олишлик Аллоҳ таолонинг зиммасига вожиб эмасдир.

 بل إن كان فيه صلاحه كان منه إحسانا و إفضالا و إن لم يكن كان  منه عدلا فله الفضل و العدل

Балки, агар у ишда банданинг манфаати бўлса, Ундан (ўша бандага) яхшилик ва марҳамат қилганидандир. Агар унда (банданинг манфаати) бўлмаса, бу Унинг адолатидандир ва фазлу марҳамат ҳамда адолат Уникидир.

 و مقدور الله لا نهاية له ففى قدرته لطف لو فعل ذلك بالكفار كلهم لآمنوا فلما لم يفعل لم يؤمنوا

Аллоҳнинг қудратига ниҳоя йўқдир. Зотан, Унинг қудратида лутф кўрсатиш (бор)дирки, агар ўша лутфини барча кофирларга қиладиган бўлса, улар имонга келган бўлар эдилар. Бас, У (шу ишни) қилмагани учун улар имонга келмадилар.

و الإيمان و الطاعات بتوفيق الله تعالى و الكفر و المعاصى بخذلان الله تعالى و الخذلان ترك المعونة عند الحاجة

Имон ва тоатлар Аллоҳ таолонинг тавфиқи биландир. Куфр ва маъсиятлар Аллоҳ таолонинг хорлаши биландир. Хорлаш (дегани) муҳтожлик вақтида ёрдам бермай қўйишдир.

 و استطاعة العبد و هى قدرته على فعله يوجد مقارنة لفعله لا تتقدمه

Банданинг иститоати яъни ўзининг ишига қодир бўлиши Унинг феъли билан бир вақтда вужудга келади. Ундан олдин вужудга келмайди.

و استطاعة التكليف و هى سلامة الأسباب و الآلات تتقدم الفعل

Таклиф қилиш иститоати яъни, асбобларнинг саломат бўлиши. Асбоблар феълдан олдин юради.

 و الله تعالى قديم ليس لوجوده ابتداء و ليس لبقائه انتهاء حى لا بروح عالم لا بقلب و فكرة قادر لا بآلة سميع لا بأذن بصير لا بحدقة متكلم لا بلسان

Аллоҳ таоло қадимдур. Унинг мавжудлигига ибтидо йўқдир. (У) боқийдур. Унинг боқийлигига интиҳо йўқдир. (У) тирикдур. (Унинг тириклиги) руҳ билан эмасдир. (У) олимдур. (Унинг олимлиги) қалб ва тафаккур билан эмасдир. (У) қодирдур. (Унинг қодирлиги) асбоб билан эмасдир. (У) эшитгувчидир. (Унинг эшитгувчи экани) қулоқ билан эмасдир. (У) кўргувчидир. (Унинг кўриши) кўз қорачиғи билан эмасдир. (У) гупиргувчидир. (Унинг гапириши) тил билан эмасдир.

 

حى فى الأزل عالم فى الأزل قادر فى الأزل سميع فى الأزل بصير فى الأزل مريد فى الأزل متكلم فى الأزل خالق فى الأزل

(У) азалда тирикдур. Азалда олимдур. Азалда қодирдур. Азалда эшитгувчидир. Азалда кўргувчидир. Азалда ирода қилгувчидир. Азалда гапиргувчидир. Азалда яратгувчидур.

 و الحيوة و العلم والقدرة و السمع و البصر و الإرادة و الكلام و الخلق و هو التكوين صفاته قائمة بذاته

Тириклик, илм, қодирлик, эшитиш, кўриш, ирода қилиш, гапириш ва яратишлик яъни таквин Унинг сифатларидир. Унинг сифатлари Унинг зотида бордир.

و الله قديم بصفاته  ليس شئ من صفاته محدثا و صفاته لا هو و لا غيره

Аллоҳ Ўзининг сифатлари билан қадимдур. Унинг сифатларидан бирортаси кейин пайдо бўлган эмасдир. Унинг сифатлари на Удир ва на Ундан бошқадир.

و التكوين غير المكون لأن التكوين أزلى إذ هو صفته و المكون محدث

Таквин (яратиш) мукавван (яратилган) эмасдир. Чунки таквин азалийдир. Чунки у Унинг сифатидир. Мукавван  эса кейин яратилгандир.

 و كلامه ليس من جنس الحروف و الأصوات بل هو صفة أزلية له منافية للسكوت و الآفات و الحروف و الأصوات عبارات عن كلامه و دلالات عليه و إنها محدثة

У(Аллоҳ)нинг каломи ҳарфлар ва товушлар жинсидан эмасдир. Балки у Унинг азалий сифати (бўлиб), жим туришга номувофиқдир. Ҳарфлар ва товушлар Унинг каломидан иборат ва унга далолатдир. Ва албатта, улар (ҳам) яратилмишдир.

 و القرآن كلام الله غير مخلوق و يقال القرآن مقرؤ بألسنتنا مكتوب فى مصاحفنا غير حال فيها

Қуръон Аллоҳнинг каломи бўлиб,  махлуқ (яратилмиш) эмасдир. Айтилурки, Қуръон бизларнинг тилимиз билан ўқиладиган, уларга жойлашиб қолмаган ҳолда мусҳафларимизга ёзиладиган (китоб)дир.

و معناه أن القراءة الدالة عليه بألسنتنا و الكتابة الدالة عليه فى مصاحفنا كما يقال الله تعالى مذكور بألسنتنا معناه ان الذكر الدال عليه بألسنتنا

Бунинг маъноси шуки, бизларнинг тилларимиз орқали унга далолат қиладиган ўқишлик ва бизларнинг мусҳафларимиздаги унга далолат қиладиган ёзишлик (махлуқдир). Чунончи, Аллоҳ таоло бизларнинг тилларимизда зикр қилингандир деб айтилур. Бунинг маъноси шуки, Унга далолат қиладиган зикр қилишлик (махлуқдир).

 و الله تعالى ليس بجسم و لا جوهر و لا عرض و لا على مكان و لا فى مكان و لا فى جهة من الجهات الست و لا فى زمان بل كان و لا مكان و لا زمان

Аллоҳ таоло жисм ҳам, жавҳар ҳам, араз ҳам эмасдир. У (бирор) макон устида ҳам, (бирор) макон ичида ҳам, олти тарафнинг бирорта тарафида ҳам эмасдир. (Аллоҳ таоло) замон ичида ҳам эмасдир. Аксинча У макон ва замон йўқ вақтда ҳам мавжуд бўлгандир.

 و هو الآن على ما كان لا يحويه مكان و لا يبليه زمان ورفع الأيدى إلى السماء عند الدعاء تعبد لا أنه تعالى فى السماء كالتوجه إلى الكعبة فى الصلاة ليس أنه فى الكعبة لكن الكعبة قبلة الصلاة و السماء قبلة الدعاء

У ҳозир ҳам аввал бўлган ҳолатидадир. Уни бирор макон ўраб олмаган. Уни замон эскиртирмас. Дуо қилиш пайтида қўлларни самога кўтаришлик(дан мақсад) бандалик(юзасидан)дир. Унинг Осмонда экани учун эмас. (Бу нарса) худди намоз ўқиш вақтида Каъбага юзланишга ўхшайди. (Ваҳоланки, У) Каъба ичида эмасдир. Лекин Каъба намоздаги қибла, осмон эса дуодаги қибладир.

 و الله تعالى لا صورة له و كل ما تصور فى وهمك فالله خالقه و الله تعالى لا يشبه شيئا من المخلوقات بوجه من الوجوه و لا يشبهه شئ من المخلوقات بوجه من الوجوه لا يشبه ذاته ذات المخلوقين و لا صفاته صفات المخلوقين بوجه من الوجوه كما قال الله تعالى: «ليس كمثله شئ» أى ليس مثله شيئا

Аллоҳ таолонинг (бирон бир)сурати йўқдир. Сенинг тасаввурингда пайдо бўладиган барча нарсаларнинг холиқи Аллоҳдир. Аллоҳ таоло ҳеч бир жиҳатдан махлуқотларнинг бирортасига ўхшаш эмасдир. Унинг Зоти махлуқотларнинг зотига ва Унинг сифатлари махлуқотларнинг сифатига ҳеч бир жиҳатдан ўхшамас. Чунончи, Аллоҳ таоло: “У зотга ўхшаш ҳеч нарса йўқдир” дейди. Яъни ҳеч нарса Унга  ўхшаш эмасдир.

 و الله تعالى واحد أحد فرد لا شريك له و لا ضد و لا رب سواه و لا إلاه غيره كل مخلوق بخلقته شاهد على أن خالقه واحد كما قال: «و إلاهكم إلاه واحد لا إلاه إلا هو الرمن الرحيم».

Аллоҳ таоло ягонадир, биттадир, яккадир. Унинг  (ҳеч бир) шериги ва (ҳеч бир) зидди йўқдир. Ундан ўзга (ҳеч бир) парвардигор йўқдир ва Ундан ўзга (ҳеч бир) илоҳ йўқдир. Яратилган барча нарса ўзининг яратилиши билан ўзларини яратгувчи Зотнинг битта эканига шоҳидлик бериб тургувчидир. Чунончи Аллоҳ таоло: “Ва илоҳингиз бир илоҳдир. Роҳман ва Раҳийм бўлмиш Ундан ўзга ибодатга сазовор зот йўқдир”, дейди.

و محمد بن عبد الله بن عبدالمطلب ابن هاشم ابن عبد مناف ابن قصى ابن كلاب رسول الله و سيد المرسلين و إمام المتقين و خاتم النبيين

Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Абдул Мутталиб ибн Ҳошим ибн Абдуманоф ибн Қусай ибн Килоб Аллоҳнинг Расули, расулларнинг улуғи, тақводорларнинг пешвоси, анбиёларнинг энг сўнгисидир.

 و قد كان قبله رسل أولهم آدم و آخرهم رسولنا محمد صلوات الله تعالى عليهم أجمعين كلهم صدقوا فيما بلغوا عن الله تعالى و ما أنزل عليهم من الكتب و الصحف كل ذلك كان حقا و صدقا

У зот (с.а.в)дан олдин ҳам пайғамбарлар бўлган. Уларнинг биринчиси Одам, энг сўнгилари эса пайғамбаримиз Муҳаммад (с.а.в)дирлар. Уларнинг барча-барчаларига Аллоҳнинг саловотлари бўлсин! Уларнинг ҳаммалари Аллоҳ таолонинг номидан (инсонларга) етказган гапларида ростгўй бўлишган. Уларга  нозил қилинган китоблар ва саҳифаларнинг барчаси ҳақ ва ростдир.

 و محمد رسول الله عليه السلام خاتم الأنبياء لا نبى بعده وإذا نزل عيسى عليه السلام من السماء فى آخر الزمان فإنما ينزل على شريعته و يدعوا الناس إلى شريعته و يكون كواحد من دعاته

Муҳаммад (с.а.в) анбиёларнинг энг сўнгиси бўлиб, у зотдан сўнг  (ҳеч бир) пайғамбар йўқдир. Вақтики Исо алайҳиссалом охир замонда осмондан тушсалар у зот (с.а.в)нинг шариатлари асосида тушади ва одамларни у зот (с.а.в)нинг шариатларига даъват қилади ҳамда у зот (с.а.в)нинг даъватчиларидан бири бўлади.

و المعراج حق قد أسرى بالنبى عليه السلام بشخصيته فى ليلة واحدة من مكة إلى بيت المقدس ثم عرج به إلى السماء إلى حيث شاء حق

Меърож (воқеаси) ростдир. Дарҳақиқат, Пайғамбар (с.а.в)нинг шахслари бир кечада Маккадан Байтул Мақдисга сафар қилдирилган. Сўнгра у зот (с.а.в)ни осмонга – Аллоҳ хоҳлаган жойга олиб чиқилган. (Бу хабар ҳам) ростдир.

 و كرامة الأولياء حق يجوز أن يظهرها الله تعالى على يد من يشاء من الصالحين من عباده

Авлиёларнинг кароматлари ҳақ ва ростдир. Аллоҳ у (кароматлар)ларни Ўзи истаган солиҳ бандаларнинг қўллари орқали намоён қилади.

و المؤمن و إن علت درجته و ارتفعت منزلته و صار من جملة الأولياء لا تسقط عنه العبادات المفروضة فى القرآن من الصلاة و الزكوة و الصوم و غيرها

Мўмин  одам, гарчи унинг даражаси юксалиб, мартабаси кўтарилган ва авлиёлардан бирига айланган бўлса ҳам, Қуръонда фарз қилиб қўйилган намоз, закот, рўза ва бошқа ибодатлар у(нинг зиммаси)дан соқит бўлмайди.

 و من زعم أن من صار وليا ووصل إلى الحقيقة سقطت عنه الشريعة  فهو كافر ملحد  لم تسقط العبادة عن الأنبياء عليهم السلام فكيف تسقط عن الأولياء و نبى واحد أفضل من جميع الأولياء

Кимки валийга айланиб, ҳақиқатга етгани (учун) унинг (зиммасидан) шариат соқит бўлганини даъво қилса, бас у кофир ва мулҳиддир. Ибодат анбиёлар алайҳимуссаломлар(нинг зиммалари)дан соқит бўлган эмас. Шундай экан қандай қилиб авлиёлар(нинг зиммаси)дан соқит бўлади? Битта набий авлиёларнинг барчаларидан кўра афзалроқдир.

 و لأن العبادة وجوبها بحق العبودة أو بحق شكر النعمة والولى بالولاية لم يخرج عن حد العبودية و لا عن كونه منعما عليه ولقد صح إن رسولنا عليه السلام صلى حتى تورمت قدماه فقيل له: ألم يغفر الله لك ما تقدم من ذنبك و ما تأخر؟ فقال: أفلا أكون عبدا شكورا؟

Чунки, ибодатнинг вожиб бўлиши бандалик ҳаққи ёки неъматнинг шукронаси ҳаққидир. Валий  зот авлиё бўлгани билан бандаликнинг чегарасидан ҳам ўзига неъмат берилган киши бўлишдан нарига чиқмайди. Дарҳақиқат, саҳиҳ хабарларда келишича, Пайғамбаримиз (с.а.в) икки оёқлари шишиб кетгунига қадар намоз ўқир эдилар. У зот (с.а.в)га: “Ахир Сизнинг аввалги ва охирги гуноҳларингиз кечириб юборилган эмасми?”–деб савол берилганида у зот (с.а.в): “Мен шукр қилгувчи банда бўлмайми?”–деб жавоб берганлар.

و إيمان العبد هو تصديقه بالقلب و هو على طريق الإختصار تصديق الله فى جميع ما أنزل على رسله عليهم السلام  أو تصديق رسله عليهم السلام فى جميع ما بلغوا عن الله تعالى و يدخل تحت هذه العبارة الإيمان بالله و ملائكته و كتبه و رسله و اليوم الآخر لأن كل ذلك قد أنزل الله على رسله و رسله قد بلغوا ذلك كله عن الله

Банданинг имони – бу, унинг қалб билан тасдиқлашидир. У (яъни, имон) қисқача қилиб айтганда, пайғамбарларига нозил қилган барча нарсалар (хусуси)да Аллоҳни тасдиқлашдир. Ёки Аллоҳ таоло (тарафи)дан етказган барча нарсалар (хусуси)да Унинг пайғамбарларини тасдиқлашдир. Аллоҳга, Унинг фаришталарига, Унинг китобларига, Унинг пайғамбарларига, охирги Кун(Қиёмат)га имон келтириш ана шу ибора остига киради. Чунки, ана ўшаларнинг барчасини Аллоҳ Ўзининг пайғамбарларига нозил қилгандир. Унинг пайғамбарлари эса ана ўшаларнинг барчасини Аллоҳ(нинг номи)дан (инсонларга) етказганлар.

 و لا خلاف أن التصديق بالقلب ركن للإيمان حتى لا يصير العبد مؤمنا بدونه و إن أقر بلسانه واختلف المشائخ فى الإقرار باللسان أنه هل هو ركن؟ فعامة المشائخ جعلوه ركنا أيضا إذا لم يكن الرجل أخرس و بعضهم لم يجعلوه ركنا و قالوا الركن هو التصديق بالقلب و يصير العبد مؤمنا بينه و بين ربه بالتصديق المجرد و إنما الإقرار باللسان دلالة عليه  ليوقف على إيمانه فيحرى عليه أحكام الإيمان

Қалб билан тасдиқлаш имоннинг бир рукни бўлиб, банда агарчи тили билан иқрор бўлиб турган бўлса-да, унингсиз мўмин бўлмаслигида ихтилоф йўқдир. Машоихлар тил билан иқрор бўлиш (хусуси)да, унинг (имоннинг рукнларидан бир) рукн эканлигида ихтилофга борганлар. Кўпчилик машоихлар агар киши соқов бўлмаса, уни (тил билан иқрор қилишни) ҳам рукн деб ҳисоблаганлар. Баъзилари эса уни (тил билан иқрор қилишни) рукн деб билмаганлар. Улар, рукн –бу, қалб билан тасдиқлашдир, банда биргина (ана шу) тасдиқ билан ўзи ва Раббиси ўртасида мўминга айланади.  Тил билан иқрор бўлишлик унга далолат қилсин учун, холос. Токи унинг имонидан хабардор бўлинсин ва унга (нисбатан) имоннинг аҳкомлари жорий қилинсин, деганлар.

و هذا مروى عن أبى حنيفة رحمة الله عليه و هو اختيار إمام الهدى الشيخ أبى منصور الماتريدى السمرقندى رحمة الله عليه و هو قول جماعة من المتكلمين

Ана шу гап Абу Ҳанифа раҳимаҳуллоҳдан ривоят қилингандир. Бу (гап) ҳидоят имоми шайх Абу Мансур Мотуридий Самарқандийнинг ихтиёр(қилган гап)идир. Бу бир гуруҳ мутакаллимларнинг ҳам гапларидир.

ثم إذا وجد العبد الإيمان بحده و حقيقته صار العبد مؤمنا للحال حقا على البتات من غير شك

Сўнгра агар бандада ўз ҳадди ва ҳақиқати билан имон топилса (ана шу) банда ўша заҳотиёқ шак-шубҳасиз албатта  ҳақиқий мўминга айланади.

 و لا يجوز أن يقول:  أنا مؤمن، إن شاء الله! لأن الشئ يعد وجوده بوجود حده و حقيقته  فإدخال الشك فى وجوده ضرب من التناقض كالقائم يقول: أنا قائم، إن شاء الله! و القاعد يقول: أنا قاعد، إن شاء الله!

 

Худо хоҳласа, мен мўминман, демоқлик жоиз эмасдир. Чунки, нарсанинг мавжудлиги унинг ҳадди ва ҳақиқатининг мавжудлиги биландир. Шундай экан унинг мавжудлигига (Худо хоҳласа, мен мўминман, деб) шак-шубҳани киргизишлик худди оёғида тик турган кишининг Худо хоҳласа, мен оёғимда тик турибман, дегани, ўтириб олган кишининг Худо хоҳласа, мен ўтирибман дегани сингари қарама-қаршиликнинг бир кўринишидир.

و الأعمال ليست من الإيمان بل هى شرائع الإيمان لأن الإيمان تصديق و الأعمال ليست من التصديق فى شئ و كذا الإيمان و هو التصديق ذاته لا يزيد و لا ينقص و الأعمال تزيد و تنقص

Амаллар имондан (бир қисми) эмас, балки улар имоннинг аломатларидир. Чунки имон тасдиқлашдир. Амаллар эса тасдиқдан бирор нарса эмасдир. Шунингдек имон ҳам. У тасдиқлашнинг ўзи бўлиб, зиёда  бўлмайди ва камаймайди ҳам. Амаллар эса зиёда бўлади ва камаяди.

و الإيمان و الإسلام واحد فكل مؤمن مسلم وكل مسلم مؤمن

Имон ва ислом бир(нарса)дир. Бинобарин, ҳар бир мўмин мусулмон ва ҳар бир мусулмон мўминдир.

و إيمان المقلد صحيح و هو الذى اعتقد حميع ما فرض عليه اعتقاده من حدث العالم و قدم الصانع و وحدانيته و رسالاته و غير ذلك اعتقادا جازما بلا شك و ارتياب من غير دليل عقلى  فهذا مؤمن و إيمانه صحيح نافع فى الدنيا و الآخرة

Муқаллиднинг имони саҳиҳдир. У (муқаллид) ўз зиммасига эътиқод қилиши фарз қилинган нарсаларнинг барчасига –оламнинг яратилганлиги, Яратгувчининг қадимлиги, Унинг ягоналигига, Унинг пайғамбарларига ва бошқа нарсаларга (ҳеч бир) ақлий далил-хужжатсиз шак-шубҳадан холи ва қатъий эътиқод билан эътиқод қилган кишидир. Бас, мана шу (киши) мўминдир ва унинг имони дуруст, дунё ва охиратда фойда бергувчидир.

 و كل من دخل فى ربض الإيمان لا يخرج منه إلا من الباب الذى دخله أى ما لم يبدل التصديق بالتكذيب لا يخرج من الإيمان

Имоннинг работи(қўрғони)га кирган ҳар бир киши фақат ўзи кирган эшикдангина чиқади. Яъни, модомики, тасдиқни ёлғонга алмаштирмаса, имондан чиқмайди.

 و المؤمن إذا ارتكب ذنبا صغيرة أو كبيرة غير مستحل لها و لا مستخف بمن نها عنها بل مع اعتقاد الحرمة و خوف العقوبة و رجا العفو فهذا اسمه مؤمن لا يخرج من الإيمان و لا يدخل فى الكفر و لا يكون له منزلة بين منزلتين

Мўмин киши кичик ёки катта бўлсин бирон бир гуноҳ қилса, уни (ўзига) ҳалол ҳисобламаса ва ундан қайтарган Зот(Аллоҳ)га менсимаслик қилмаса, балки (қилаётган иши) ҳаромлигига эътиқод қилган ва азобдан қўрққан ҳамда афв этилишидан умид қилган ҳолда қилса, бас бунинг исми (ҳам) мўминдир, имондан чиқмас ва куфрга кирмас. Унинг учун икки манзил (имон ва куфр) ўртасида (бошқа бир) манзил бўлмас.

 و يكون بما معه من الإيمان و ما أتى به من الطاعات مطيعا و بما أتى به من المعاصى عاصيا و فاسقا.  و لكن لا يجوز أن يسمى فاسقا على الإطلاق لأنه مطيع من وجوه كثيرة

У ўзидаги имон ва қилган тоатлари билан итоаткор бўлади ҳамда (ўзидаги имон ва) қилган маъсиятлари билан осий ва фосиқ бўлади. Уни тамоман фосиқ деб аташ жойиз бўлмайди. Чунки, у кўп жиҳатлари билан итоаткордир.

و إذا خرج من الدنيا من غير توبة و قد ختم له على الإيمان لا يجوز أن يقال إن الله تعالى يعاقبه لا محالة و لا أن يقال يعفو عنه لا محالة

Агар дунёдан тавбасиз кетадиган бўлса ва имон билан хотима топган бўлса, Аллоҳ таоло уни аниқ азобга дучор қилади деб айтиш ҳам, уни аниқ кечириб юборади деб айтиш ҳам жойиз эмас.

 بل هو فى مشيئة الله تعالى كما قال: «إن الله لا يغفر أن يشرك به و يغفر ما دون ذلك لمن يشاء». إن شاء عفا عنه بفضله و كرمه أو ببركة ما معه من الإيمان و كثير من الطاعات أو بشفاعة محمد صلى الله عليه و سلم أو باستغفار  الرسل و الملائكة عليهم السلام لعامة المؤمنين أو بشفاعة واحد من الأخيار

Балки у Аллоҳ таолонинг хоҳишидадир. Чунончи, У: “Албатта, Аллоҳ Ўзига ширк келтирилишини кечирмас. Ундан бошқа гуноҳни, кимни хоҳласа, кечирур”, деб марҳамат қилгандир. Агар истаса Ўзининг фазли ва карами билан ёки ундаги имон ва кўпгина тоатларнинг баракаси билан ёхуд Муҳаммад (с.а.в)нинг шафоатлари билан ёки пайғамбарлар ва фаришталарнинг барча мўминлар учун айтган истиғфорлари билан ёки яхши (одамлардан) бирортасининг шафоати билан уни афв этар.

 و إن شاء عذبه بقدر ذنبه ثم أخرجه إلى الجنة. و عاقبته الجنة لا محالة و لا يخلد فى النار مؤمن

Агар хоҳласа, унинг гуноҳи баробарича азоблар. Сўнгра уни жаннатга чиқарур. Унинг оқибати шак-шубҳасиз жаннатдир. Дўзахда (ҳеч бир) мўмин абадий қолмас.

و لا يجوز أن يشهد بأحد من من المؤنين بالجنة إلا الأنبياء عليهم السلام و لمن بشره النبى صلى الله عليه و سلم بها. ولا على أحد من المؤمنين بالنار

Мўминлардан бирортаси (ҳаққи)га жаннати деб шоҳидлик бериш жоизмас. Аммо анбиёлар алайҳимуссаломга ва Пайғамбар (с.а.в) жаннат башоратини бериб кетган кишилар(ҳаққи)га (жаннати деб шоҳидлик берилур). Мўминлардан бирортасига (дўзахи деб шоҳидлик бериш жоизмас).

 و لا يجوز أن يقال: الذنب لا يضر مع الإيمان بل يضر لأنه يثبت به للحال جواز المؤاخذة عليه و عسى لا يعفى عنه

Имон билан бўлса гуноҳнинг зарари тегмас, деб айтмоқ жоиз эмасдир. Балки, зарар қилар. Чунки, у сабабли дарҳол уни (иқобга) тутиш собит бўлиб қолади. Эҳтимол уни афв этилмас.

و كل آدمى له أجل واحد و المقتول ميت بأجله ليس له أجل آخر و أجل الإنسان منتهى عمره و كل أحد يأكل رزق نفسه و لا يقدر أحد أن يأكل رزق غيره و كل من أكل شيئا من حلال أو حرام فذلك رزقه

Ҳар бир одам боласининг битта ажали бордир. (Биров тарафидан) ўлдирилган шахс (ҳам) ўз ажали билан ўлган бўлиб, унинг бошқа бир ажали йўқдир. Инсоннинг ажали унинг умрининг ниҳоясига етган вақтидир.  Ҳар бир киши ўзининг ризқини ейди ва ҳеч ким ўзидан бошқанинг ризқини ейишга қодир эмасдир.  Ҳар ким ҳалол ёки ҳаромдан бирор нарсани еса, бас ана ўша унинг ризқидир.

 و كتاب الكرام الكاتبين أعمال بنى آدم فى الدنيا حق

Киромал Котибайннинг бу дунёда Одам болаларининг амалларини ёзиб боришлари ҳақдир.

 و عذاب القبر للكافرين و لمن كان مستحقا لذلك من المؤمنين حق. و الإنعام على أهل الطاعة و اتصال اللذات إلى أبدانهم فى القبر حق. يخلق الله تعالى فى الميت فى القبر ضرب حياة بقدر ما يتألم به أو يتلذذ

Қабр азоби кофирлар учун ҳамда унга мустаҳиқ бўлган мўминлар учун ҳақдир. Қабрда тоат эгаларига инъом қилиниши, уларнинг баданларига лаззатларнинг етиб бориши ҳақдир. Аллоҳ таоло қабр ичидаги маййитда у билан оғриқни ҳис қиладиган ёки лаззатни тотийдиган даражадаги бир қисм ҳаётни пайдо қилиб қўяди.

و سؤال منكر و نكير للميت فى القبر حق. يسألان الميت عن ربه و دينه و نبيه

Мункар ва Накирларнинг Қабрдаги маййитни саволга тутишлари ҳақдир. Улар маййитдан Парвардигори, дини, Пайғамбари ҳақида сўрайдилар.

 و القيامة و البعث و إحياء الموتى و حشر الأجساد و الثواب و العقاب حق يحي الله تعالى الموتى فيدخل الكفار النار و يعذبهم بها فى طبقاتها و يدخل المؤمنين الجنة فيكرمهم فيها بأنواع الكرامات و النعم

Қиёмат(бўлиши), (ўлимдан сўнгги) тирилиш, ўлганларни тирилтириш, жасадларни бир жойга йиғиш, савоб (мукофот берилиши)ва иқоб(га олиниши) ҳақдир. Аллоҳ ўлганларни тирилтиради ва кофирларни дўзахга киргизиб, уларни у(дўзах)нинг табақаларида азоб беради. Мўминларни жаннатга киргизиб, уларни ун(жаннат)да ҳар турлик улуғликлар ва неъматлар билан икром қилади.

و درجات أهل الجنة فى الجنة تكون على التفاوت

Жаннат эгаларининг жаннатдаги даражалари (уларнинг амалларидаги) тафовутга қараб бўлади.

 و الرؤية لأهل الجنة حق يرون ربهم بأعينهم من غير إدراك و لا إحاطة و لا مقابلة و لا كيفية و على مكان و لا فى مكان و لا فى جهة من الجهات كما عرفوه فى الدنيا

Жаннат аҳли учун (Худони) кўришлик ҳақдир. Улар ўз парвардигорларини дунёда таниганлари сингари Уни ушламасдан, иҳота қилмасдан, (Унга) рўбарў бўлмасдан, (ҳеч бир) кайфиятсиз, на бирор макон устида ва на бирор макон ичида, на тарафлардан (бирор) тарафда эмас, ўз кўзлари билан кўрадилар.

و قراءة الكتب يوم القيامة حق يؤتى المؤمن كتابه بيمينه و الكافر بشماله أو من وراء ظهره

Қиёмат кунида (амаллар ёзиб қўйилган) китобларни ўқишлик ҳақдир. Мўминга унинг китоби ўнг тарафидан берилади. Кофирга унинг китоби чап тарафидан ёки орқасидан берилади.

والحساب حق

Ҳисоб ҳақдир.

 و الميزان حق

Тарозу ҳақдир.

و الصراط حق

Сирот (кўприги) ҳақдир.

و حوض الكوثر حق

Кавсар (ҳовузи) ҳақдир.

 و الشفاعة حق

Шафоат ҳақдир.

و الجنة و النار مخلوقتان لا يفنيان و لا يبيدان و أهلهما لا يفنون و لا يبيدون

Жаннат ва Дўзах яратиб қўйилган ва у иккиси фоний бўлмайди, йўқ бўлиб кетмайди. У иккисидагилар ҳам фоний бўлмайдилар ва йўқ бўлиб кетмайдилар.

و السحر حق أى له حقيقة

Сеҳр ҳақдир. Яъни унинг ҳақиқати бордир.

و العين حق أى لها حقيقة و تضر

Кўз (тегиши) ҳақдир. Яъни, унинг ҳақиқати бор ва (кишига) зарар қилади.

و محبة أصحاب رسول الله صلى الله عليه و سلم على العموم حق إذ الله تعالى اختارهم لصحبة رسوله و نبيه و نجيه و صفيه و خيرته من خلقه ليكون أعوانا و أنصارا له فأعانوه و نصروه حتى وصل هذا الدين المرضى به ببركة سعيهم و نصرتهم إلى مشارق الأرض و مغاربها

Пайғамбар (с.а.в)нинг  барча саҳобаларини яхши кўришлик ҳақдир. Чунки Аллоҳ таоло Ўзининг пайғамбарига ёрдам берсинлар ва мадад бўлсинлар деб уларни пайғамбари, расули, сирдоши, танлаб олгани ва халоиқлари ичидан энг яхшиси(Муҳаммад с.а.в)га саҳоба бўлишлари учун уларни ихтиёр қилгандир. Бас улар унга (Пайғамбар с.а.в га) ёрдам бердилар ва мадад бўлдилар. Ҳатто  ана шу мақбул дин  уларнинг саъй-ҳаракатлари ва ёрдамларининг баракаси туфайли ернинг шарқу ғарбига қадар етиб борди.

فمن كان فى قلبه محبة الله و محبة رسوله و كان هذا الدين عزيزا عنده لا ينجع فى قلبه بغضهم و لا ينطلق لسانه فيهم بالسوء

Бас, кимнинг қалбида Аллоҳнинг муҳаббати ва Расулининг муҳаббати бор бўлса, ана шу дин унинг учун қадрли бўлса, унинг қалбида уларга нисбатан нафрат бўлмайди. Унинг тили улар ҳақида ёмон гапларни гапирмайди.

و بعد وفات رسول الله صلى الله عليه و سلم كان أبو بكر الصديق رضى الله عنه خليفة حق

Расулуллоҳ (с.а.в)нинг вафотларидан сўнг Абу Бакр Сиддиқ р.а ҳақиқий халифа бўлди.

و بعده كان عمر ابن الخطاب رضى الله عنه خليفة حق

У кишидан сўнг Умар ибн Хаттоб р.а ҳақиқий халифа бўлди.

 و بعده كان عثمان ابن عفان  رضى الله عنه خليفة حق

Ундан сўнг Усмон ибн Аффон ҳақиқий халифа бўлди.

 و بعده كان على ابن أبى طالب رضى الله عنه خليفة حق

Ундан сўнг Али ибн Абу Толиб ҳақиқий халифа бўлди.

فهؤلاء الخلفاء الراشدون المهديون رضى الله عنهم و ترتيب فضلهم على ترتيب خلافتهم

Бас, мана шу кишилар р.а тўғри йўлдаги адолатли халифалардир. Уларнинг афзалликдаги тартиблари халифаликдаги тартибларига асосандир.

كان أفضل هذه الأمة بعد نبينا عليه السلام أبو بكر الصديق  رضى الله عنه و بعده كان عمر الفاروق رضى الله عنه و بعده كان عثمان ذى النورين  رضى الله عنه و بعده كان على المرتضى رضى الله عنه

Пайғамбар (с.а.в)дан сўнг ушбу умматнинг энг афзал кишиси Абу Бакр Сиддиқ р.а, кейин Умар ибн Хаттоб р.а, ундан сўнг Усмон зиннурайн р.а, ундан сўнг Али ал муртазо р.а дир.

هذا ما بلغنا من اعتقاد  السنة و الجماعة من أستاذين الطيبين الطاهرين رؤساء أهل السنة و الجماعة بسمرقند و بخارى رحمهم الله و رحم من دعى لهم و لجامع هذا الإعتقاد و لوالديه و لأسلافه ثبت الله على هذا الإعتقاد و ختمنا عليه بفضله و جوده و كرمه

Мана шулар Самарқанд ва Бухородаги Аҳли Сунна вал Жамоанинг пешволари бўлган, зоҳирларию ботинлари покиза бўлган устозлардан Аҳли Сунна вал–Жамоанинг эътиқодидан иборат  бизга етиб келган гаплардир. Аллоҳ уларни ҳам, уларнинг ва ушбу эътиқод (рисоласи)ни жам қилгувчининг, унинг ота-онасининг ва аждодларининг ҳақларига дуои хайрлар қилганларни ҳам Ўз раҳматига олсин. Аллоҳ Ўзининг фазлу карами ила бизларни ана шу эътиқод (усти)да собит қадам қилсин ва ана шу эътиқод устида биз(нинг умримиз)га хотима берсин.

تمت

Имом Бухорий халқаро маркази директори Устоз Шовосил Зиёдов

Имом Бухорий халқаро маркази Манбашунослик бўлими мутахассиси Алоуддин Ҳофий

Изоҳлар:


[1] Айдарбек Тулепов: Ислом ва ақидапарст оқимлар. Ўқув қўлланма. “Мовароуннаҳр” нашриёти, Тошкент– 2014.  б: 7 

[2] Дунёдаги 1,3 миллиард нафарга яқин  мусулмонларнинг 47 фоизини ташкил қилади.

[3] Дунёдаги 1,3 миллиард нафарга яқин мусулмонларнинг 21 фоизини ташкил қилади.

[4] Дунёдаги 1,3 миллиард нафарга яқин мусулмонларнинг 17 фоизини ташкил қилади.

[5] Дунёдаги 1,3 миллиард нафарга яқин мусулмонларнинг 7,5 фоизини ташкил қилади.

[6] Абул Ҳасан Ашъарий (260\873–337\935 йиллар)га нисбат берилган ақидавий йўналиш.

[7] Абу Мансур Мотуридий (256\870–333\944 йиллар)га нисбат берилган ақидавий йўналиш.

Яна бўлимга тегишли...

Фикр билдиринг

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *